Uppeldi og menntun

						ELSA SIGRIÐUR JONSDOTTIR

TVITYNGD LEIKSKOLABORN

„Ég sá mann með einn naglalakk í eyranu" sagði fjögurra ára hálftælensk leikskólastúlka

við kennarann sinn. Leikskólakennarinn leiðrétti stiílknna góðlátlega og sagði mér á eftir að

svo virtist sem tvítyngdu leikskólabörnin hefðu ekkifullan málskilning í íslensku, þótt þau

fylgdu hinum börnunum eftir í leikskólastarfinu. Hann sagði að uppeldi og kennsla barna

aferiendum uppruna væri nýtt og krefjandi verkefni starfsfólks leikskóla.

Hér verður fjallað um þennan nýja veruleika að íslenskt samfélag er að þróast í fjöl-

menningarsamfélag. í leikskólunum eru nú þegar börn sem búa í tveimur menningar-

heimum og taia og skiljafleiri en eitt tungumál og fer þeim fjölgandi.

Grein þessi skiptist í tvo hluta, annars vegar umfjöllun um fjölmenningarsamfélög og

hins vegar verður leitast við að gefa dæmi um veruleika tvítyngdra leikskólabarna á íslandi.

Gerð verður grein fyrir hugtakinu tvítyngi, rætt um stöðu og hlutskipti tvítyngdra barna

ogþátt móðurmálsins í því að börn geti nýtt sér tvö tungumál til náms og starfa. Einnig

verður fjallað um kynþáttafordóma og hvaða áhrif þeir geta haft á sjálfsmynd og náms-

árangur þeirra sem fyrir þeim verða. Loks verður dregin upp mynd af þremur leikskóla-

börnum, Kristínu, Lárusi og Perlu sem að hálfu leyti eru af erlendu bergi brotin og jafn-

framt tvítyngd. Hér byggi ég að mestu á viðtölum við leikskólakennara ogforeldra, en með

því að lýsa því hvernig foreldrar barnanna skynja og skilja aðstæður sínar, vonast ég til að

varpa Ijósi á sérstöðu barnanna. Þessi hluti greinarinnar byggist á gögnum eigindlegrar

rannsóknar sem ég gerði á árunum 1996-1998 í leikskólum í Reykjavík. Rannsóknin er

meginefni MA-ritgerðar minnar í uppeldis- og menntunarfræði við Félagsvísindadeild Há-

skóla íslands.1

I. FJOLMENNINGARSAMFELÖG

Á síðustu áratugum hafa fólksflutningar milli landa og landsvæða aukist jafnt og

þétt og árið 1997 var talið að um 90 milljónir manna byggju löglega eða ólöglega í

öðru landi en þær fæddust í (Stalker, 1997). Nú búa því í flestum eða öllum löndum

heims margar þjóðir eða þjóðernishópar. í tæplega 200 löndum eru töluð um það

bil 5000 tungumál (Cummins, 1996:96) og um það bil 70% af íbúum heimsins búa

við fleiri en eitt tungumál (Siraj-Blatchford, 1994:46). í félagsvísindum er menningar-

legum margbreytileika2 eða fjölmenningu gefinn æ meiri gaumur. Hugtakið vísar ekki

einungis til fólks af ólíkum kynþætti eða þjóðerni heldur einnig til annarra félags-

legra og menningarlegra þátta sem móta líf fólks, til dæmis stéttar, fötlunar, aldurs

kynferðis og trúar (Gollnick og Chinn, 1998:13-19).

1   Ritgerðin nefnist Menningarlegur margbrei/tileiki í leikskðlum: Rannsákn á þátttöku tvítungdra barna og bama með

fötlun ileikskótastarfi, 1999. Leiðbeinandi Rannveig Traustadóttir Ph.D.

2   Þýðing á enska orðinu multiculturalism.

Uppeldi og menntun - Tímarit Kennaraháskóla lslands  9. árg. 2000                                                            "j