Uppeldi og menntun

						TVITYNGD   LEIKSKOLABORN

Á tímum hnattvæðingar og aukinna samskipta verða mennirnir bæði líkari og

ólíkari. Þeir verða líkari vegna þess að þeir eru þátttakendur í sameiginlegu efna-

hags- og neyslusamfélagi. Sömu fyrirtækin blasa við augum í New York, Tokyo og

Reykjavík og á öllum þessum stöðum getur fólk borðað sams konar mat og horft á

sömu þættina í sjónvarpinu. Afleiðingin er minni munur á menningu þjóða. En

jamframt skynjar fólk dýrmæti staðbundinnar menningar og vill halda í sérkenni

sín, t.d. tungu og trú. Forsendur hafa eflst fyrir þjóðernishyggju og hópamyndun

sem byggir á menningarlegri og trúarlegri arfleifð. Til þess að þjóðerniskennd

myndist hjá hópi verður að vera samgangur við annan hóp með aðra lífssýn og

skoðanir. Hópunum hættir til að mikla fyrir sér hve ólíkir þeir eru og milli þeirra

getur myndast togstreita. Jafnframt eiga fordómar greiða leið að hugum fólks.

Viðbrögð fólks við einsleitni hnattrænnar menningar eru að afmarka sérstöðu sína

og leggja frekar áherslu á það sem greinir að en það sem sameinar (Eriksen og Sor-

heim, 1994:58-62. Sjá einnig Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, 1998). I flestum ríkjum

fer margbreytileiki vaxandi og átök milli hópa eru eitt helsta vandamál sem sam-

félög manna standa frammi fyrir. Ráðamenn þjóða láta gjarnan í það skína að fólk

sem nýlega hefur sest að í landinu sé orsök alls kyns vandamála og gera ekki ráð

fyrir að þjóðfélagið hafi á nokkurn hátt hagnast á því að innflytjendur settust þar

að, þrátt fyrir að margir þeirra væru menntamenn sem færðu nýja þekkingu til

landsins. Sé litið til sögunnar má hins vegar ljóst vera að frá alda öðli hafa alls kyns

deilur og misrétti viðgengist og að kúgun og kynþáttahatur er ekki bundið nýjum

hópum (Gundara, 1990:106-107).

Aðlögun innflytjenda

Við aðlögun innflytjenda að nýju samfélagi og tengsl þeirra við menninguna sem

þar er íyrir er oftast talað um þrjár meginleiðir (Sjá Eriksen og Sorheim, 1994; Hagen

og Qureshi, 1996; Phinney, Chavira og Williamson, 1992; Skutnabb-Kangas 1981).

Þær eru samlögun (assimilation), samþætting (integration) og aðskilnaður (segrega-

tion). Einnig er rætt um að jaðarstaða (marginality) geti orðið hlutskipti minnihluta-

hópa í samfélaginu, en þá slitnar fólkið úr tengslum við upprunalega menningu, án

þess að tengjast annarri.

1)  Samlögun merkir að minnihlutahópar, sjálfviljugir eða nauðbeygðir, laga sig

að meirihlutamenningunni, bæði félagslega og menningarlega. Þeir segja skilið við

upprunalega menningu og tungu, en verða sem líkastir ibúunum sem fyrir voru í

landinu og taka upp tungumál þeirra og siði. Samlögun merkir að menning minni-

hlutahópa hverfur og þeir missa sérkenni sín. Ef samlögun á að heppnast þarf hún

langan tíma. Gerist hún hratt eða sé henni þröngvað upp á fbúana getur það leitt til

margs konar erfiðleika. Alltaf er þó um einhverja sjálfviljuga samlögun að ræða, en

þá ákveður fólk sjálft að vilja líkjast íbúunum sem fyrir voru í samfélaginu.

2)  í samþættingu felst að þjóðernisminnihlutar halda eigin menningu, tungu og

sérkennum en tileinka sér einnig menningu meirihlutans. Einstaklingarnir öðlast

færni tveggja menningarheima og hafa á valdi sínu tvö ólík tungumál, tvenns konar

siðí, gildismat og samskiptahætti. Fólk þarf að fá stuðníng til þess að geta haldíð

við eigin máli og öðrum sérkennum. Samþætting krefst aðlögunar beggja hópa,

96