Uppeldi og menntun

						TVITYNGD   LEIKSKOLABORN

enda menning þess náskyld íslenskri menningu, tungumál flestra af germönskum

uppruna og flestir aðhylltust kristna trú.

Á síðustu áratugum hafa aðstæður breyst. Fólk hefur komið frá framandi svæð-

um í Afríku, Asíu og Austur-Evrópu. Þar eru ríkjandi önnur menningarleg og

trúarleg gildi og tungumálin ólík íslensku. Islendingar hafa tekið á móti nokkrum

flóttamannahópum, sóst hefur verið eftir erlendu vinnuafli og íslendingar hafa sótt

sér maka til framandi menningarsvæða. Allmörg börn hafa verið í hópi þeirra út-

lendinga sem sest hafa hér að. Nýir íbúar hafa á margan hátt auðgað íslenskt þjóð-

félag, þar nægir að nefna tónlistarmenn sem hafa verið í fararbroddi á sínu sviði og

fjölbreytta matarmenningu sem hingað hefur borist með innflytjendum, en einnig

hefur komið í ljós að samfélagið hefur ekki verið nægjanlega undir þennan fjöl-

breytileika búið og engin stefna hefur verið mörkuð um það hvernig allir, óháð

uppruna, eiga að geta tekið virkan þátt í samfélaginu (Menntamálaráðuneytið,

1997:14-15).

í þjóðskrá 1. desember 1996 voru alls 5.148 með erlent ríkisfang eða 1,95% allra

íbúa landsins (Menntamálaráðuneytið, 1997:19). En 31. desember 1999 voru er-

lendir ríkisborgarar orðnir 7.218 eða 2,66% af íbúafjöldanum (Tölvupóstur frá Hag-

stofu íslands, 5. apríl 2000). Áætlað er að um það bil 60 ólík erlend tungumál séu

töluð hér á landi sem móðurmál útlendinga sem hér eru búsettir. Tæplega 700 tví-

tyngdir nemendur (börn erlendra foreldra og íslensk börn sem hafa dvalið lang-

dvölum erlendis) eru í grunnskólum (Kristín Njálsdóttir, 1998:219).

Engin sérstök ákvæði eru í leikskólalögum (Lög um leikskóla nr. 78/1994) um

tvítyngd börn en álitið hefur verið mikilsvert að börn af erlendum uppruna sem

ekki hafa íslensku að móðurmáli komist sem fyrst í leikskóla vegna þess að leik-

skólinn getur gegnt veigamiklu hlutverki í aðlögun barnanna að íslensku samfélagi.

Börn af erlendum uppruna hafa forgang í leikskóla Reykjavíkur frá tveggja og hálfs

árs aldri (Dagvist barna, 1998:9). Nýjar rannsóknir (Birna Arnbjörnsdóttir, 1998:15;

Cummins, 1996:97-123) benda nú eindregið til þess að góð kunnátta í móðurmáli sé

nauðsynleg til að geta náð tökum á seinna málP. Það getur því verið tvíbent að setja

lítið barn í leikskóla áður en það nær tökum á móðurmálinu. Tvítyngdum börnum

fylgir ekki sérstuðningur í leikskólanum. Hins vegar á leikskólinn rétt á túlkaþjón-

ustu, þannig að hægt er að taka foreldraviðtöl með túlk og fá túlka á foreldrafundi.

í leikskólum er nýlega farið að sinna málefnum tvítyngdra barna, en þau hafa

hvorki notið móðurmálskennslu né sérstakrar íslenskukennslu og ekki hefur nægj-

anlega verið fjallað um tvítyngd börn í leikskólakennaramenntun (Menntamála-

ráðuneytið, 1997:35-36). í Aðalnámskrá leikskóla (Menntamálaráðuneytið, 1999:15) er

talað um að tvítyngd börn eigi að varðveita menningu sína, tungu og trú en ekkert

kveðið á um það hvernig eigi að gera þeim það kleift. Haustið 1998 voru 272 börn

af erlendum uppruna í leikskólum borgarinnar og töluðu 39 tungumál. Fjölmenn-

ustu tungumálahópamir voru enska, tælenska, filipínsk mál, franska og þýska

(Dagvist barna, 1998:9).

3  Seinna mál er hér notað sem þýðing á „second language".

98