Uppeldi og menntun

						ELSA   SIGRIÐUR   JONSDOTTIR

Þegar tvítyngdir nemendur koma í grunnskólann reynist mörgum námið erfitt,

sérstaklega þegar líða fer á skólagönguna. Stór hópur þeirra missir trú á eigin getu

og hyggur ekki á framhaldsnám. Aðeins 50°/) tvítyngdra nemenda í 10. bekk reyna

að fara í framhaldsskóla, samanborið við 90% meðaltal („Flestir nýbúar hætta í

námi", 1999). Ungu fólki af erlendum uppruna hefur ekki vegnað vel í framhalds-

skólum og brottfall þess virðist vera nærri 100% úr framhaldsnámi (Menntamála-

ráðuneytið, 1998:24).

Tvítyngi

Tvítyngi hefur verið skilgreint sem „færni í að skilja, tala og síðar lesa og skrifa á

tveimur tungumálum og búa í tveimur menningarheimum" (Rannveig Þórisdóttir,

Sigurlaug H. Svavarsdóttir og Jón Gunnar Bernburg, 1997:15). Tvítyngdir einstak-

lingar geta verið mjög ólíkir hvað varðar málhæfni, en þeir þurfa að tileinka sér og

nota tvö tungumál. Ingibjörg Hafstað (1994:9) segir að þegar samskipti barna fari

fram á tveimur tungumálum innan veggja heimilis og í skólum megi segja að þau

séu tvítyngd. Þetta á bæði við um börn sem komin eru vel á veg með að tileinka sér

tvö mál og geta auðveldlega tjáð sig á þeim báðum og eins um börn sem enn hafa

ekki náð tökum á öðru eða báðum málunum.

I flestum löndum heims er það talið eftirsóknarvert af þeim sem eru í efri lög-

um samfélagsins að kunna erlend tungumál. Nauðsynlegt er að kunna skil á mörg-

um tungumálum til að skapa sér auð og völd og halda þeim. Málakunnátta hefur

verið ótvíræður kostur fyrir valdastétt samfélagsins. Hins vegar hefur fólk sem til-

heyrir málfarslegum minnihlutahópum4 mætt margs konar erfiðleikum og oft

beinni andstöðu menntayfirvalda í viðleitni sinni til að verða talandi á mörg tungu-

mál. Skutnabb-Kangas, finnsk-sænsk fræðikona, telur það vera mannréttindi fyrir

málfarslega minnihlutahópa að ná færni í að minnsta kosti tveimur tungumálum og

það sé forsenda þess að geta tekið þátt í menningu, stjórnmálum og efnahagslífi

samfélagsins sem þeir búa í (Skutnabb-Kangas, 1995:7-9).

Það hefur verið sagt að menning sé eins og hús með marga glugga (Jagdish

Gundara, fyrirlestur 26. 2.1998). Að kunna fleiri en eitt mál opnar nýjan glugga út í

heiminn, það eykur skilning og víðsýni og stuðlar að umburðarlyndi. Öll tungumál

heimsins eru jafngild, þau eru öll kerfi tákna sem notuð eru til samskipta og hugs-

unar. En á Vesturlöndum virðist það fara eftir tungumálum hvort það telst kostur

eða galli að kunna fleiri en eitt mál. Móðurmál þjóðernisminnihlutahópa eru oft í

minni metum en málið sem meirihluti þjóðarinnar talar. Evrópsk tungumál svo

sem franska og enska hafa allt aðra stöðu í tungumálasamfélaginu heldur en mál

sem töluð eru í Suður-Asíu. Þá stöðu má rekja aftur til nýlendutímans. Nýlendu-

herramir kúguðu íbúana og til þess að réttlæta gerðir þeirra var því oft haldið á

lofti að innfæddir væru „óæðra" fólk hvað snertir greind og siðferði. Tungumál

viðkomandi þjóða voru þar af leiðandi ekki álitin vera merkileg og jafnvel drag-

bítur á þroska einstaklingsins (Reid, 1992:15-17). Var jafnvel talið að best væri fyrir

4   Hópar sem hafa annað móðurmál en meirihlutinn.

99