Uppeldi og menntun

						ELSA   SIGRÍÐUR  JÓNSDÓTTIR

virneskjan um okkar „félagslega sjálf" (Maccoby, 1980:267). Sú tilfinrting að tilheyra

hópi skapar öryggiskennd og auðveldar samskipti. Sé hins vegar litið niður á hópinn

og hann vanmetinn í þjóðfélaginu, fylgir vanmáttarkennd hinu félagslega sjálfi.

Kynþáttafordómar felast í meðvitaðri og ómeðvitaðri trú á að fólk af öðrum

kynþáttum sé óæðra en fólk af manns eigin kynþætti. Um er að ræða sambland af

mismunun og fordómum sem beinast að ákveðnum hópum. Kynþáttamismunun er

tvenns konar. Annars vegar einstaklingsbundin og hins vegar stofnanabundin mis-

munun sem veldur því að ákveðnir hópar bera skarðan hlut frá borði (Gollnick og

Chinn, 1998:93). Ekki er ólíklegt að börn verði fljótt vör við kynþáttafordóma því að

börn allt niður í 3ja ára vita um röðun fólks eftir litarhætti og kynþætti, þar sem

hvítt fólk er efst í virðingarstiganum og svart fólk neðst (Siraj-Blatchford, 1994:4-5).

Rannsóknir í Bretlandi (Biggs og Edwards, 1992:175; Ogilvy, Boath, Cheyne,

Jahoda og Schaffer, 1990:10-11) hafa leitt í ljós að starfsfólk í leikskólum talar síður við

börn frá Suður-Asíu og börn af afrískum uppruna en hvíta jafnaldra þeirra. Þetta hefur

bæði verið skýrt með tungumálaerfiðleikum og kynþáttafordómum. Tunga og menn-

ing tvítyngdra barna er þá ekki viðurkennd eins og sést þegar vitnað er til kennara

sem segja: „Ég kem eins fram við öll börnin" (Biggs og Edwards, 1992:161), það er að

segja eins og þau séu öll hvít og tilheyri einungis einni menningu.

Erlendar rannsóknir sýna að afstaða leikskólakennaranna til margbreytileikans

meðal barnanna skiptir máli. Þar sem uppeldi og kennsla tvítyngdra barna gekk vel,

einkenndist skólaandinn af því að litið var á ólíka menningu barnanna sem góðan kost

til að auðga starfið (Reid, 1992:16-19). Þar sem börn eru mjög næm á umhverfi sitt

verða þau fyrir miklum áhrifum af skoðunum og viðhorfum starfsfólks leikskólanna.

Erlendis er talað um að kynþáttafordómar gegnsýri vestræn samfélög, þeir eiga sér

langa sögu og fara oft leynt. Á íslandi hafa kynþáttafordómar lítið verið rannsakaðir

en miðað við hve viðhorf okkar fara í mörgum greinum saman við gildismat annarra

vestrænna landa er ekki ólíklegt að fordóma gæti einnig hér gagnvart öðrum þjóðum.

Væntingar kennara hafa oft úrslitaáhrif á getu barnanna og litlar væntingar til

tvítyngdra barna er talin ein helsta ástæða fyrir lélegri frammistöðu þeirra í skólum

víða um heim. Námskrá og kennsluaðferðir skólans eru spegillinn sem nemendur

nota þegar þeir eru að gera sér mynd af sér sem námsmönnum. Endurspegli uppeldis-

fræði og námskrá skólans ekki mál þeirra og menningu, upplifa nemendurnir að þeir

séu lítils virði og utangátta (Cummins, 1996:14).

II. BÖRN I TVEIMUR MENNINGARHEIMUM

Hér verður dregin upp mynd af þremur leikskólabörnum sem eru útlend í aðra

ættina og íslensk í hina. Nöfnum barnanna og foreldra þeirra svo og staðháttum

hefur verið breytt til að tryggja leynd þátttakenda.

Kristín Ómarsdóttir er 5 ára gömul, dökkhærð, lagleg telpa með hálfsítt hár. Hún

á tælenska móður sem kölluð er Nan og íslenskan föður að nafni Ómar Sigurðsson.

Ómar er ljósmyndari og Nan vinnur í verslun. Kristín er fædd á íslandi og foreldrar

hennar hafa búið hér í 6 ár.

Lárus Bjarnason á franska móður, Marie sem er kennari að mennt. Faðir Lárusar

103