Uppeldi og menntun

						STEFAN BERGMANN

UMHVERFISMENNTIISLENSKUM SKOLUM

Nútíma umhverfismennt mótaðist með nýjum hætti í alþjóðasamféíaginu á 8. áratugnum,

einkum skilningur á eðli hennar og hlutverki. Stofnanir Sameinuðu þjóðanna áttu stóran

þátt íþessari þróun. Undir lok áratugarins voru haldnar stórar og áhrifaríkar ráðstefnur á

vegum þessara stofnana og fleiri aðila, þar sem sameiginleg stefnumörkun fór fram. Sú

þekktasta var haldin í Tbílísí árið 1977. Um 100 þjóðir lýstu því yfir í kjölfarið að þær

ætluðu að gera umhverfismennt að veigamiklu viðfangsefni í skólum sínum. Þar með var

komin alþjóðleg staðfesting á hlutverki og mikilvægi nútímalegrar umhverfismenntunar

með nýjum og afgerandi hætti. (Learning to save our planet, 1992).

Hér á landi má rekja viðleitni til nútíma umhverfisfræðslu í skýrslum um menntamál

og í námsefni og námskrám frá því á 8. áratugnum. Þar kemur m.a. fram sá skilningur í

tengslum við námsefni frá því um miðjan áratuginn að umhverfisfræðsla væri einkum

fólgin í því að taka upp kennslu í vistfræði. Þetta á við skýrslur og námsefni frá því fyrir

Tbílísí ráðstefnuna 1977. (Ministry of Education 1977). í aðalnámskrá í samfélagsfræði frá

1977 erfjallað um umhverfið ogfleiri hugtök, sem viðfangsefni í samfélagsfræði á opinn og

athyglisverðan hátt. (Aðalnámskrá grunnskóla - Samfélagsfræði, 1977). En smám saman

skýrðist myndin og skilningur hefur breikkað á umhverfismenntun og áhersla lögð á

umhverfið íheild sinni bæði náttúrulegt og manngert. (Aðalnámskrá grunnskóla 1989.1)

GEGNUMBROT 1989-1992

Margt bendir til að nútíma umhverfisfræðsla hafi fyrst orðið að útbreiddu viður-

kenndu viðfangsefni í íslenskum skólum á árunum 1989-1992. Á þessum árum

gerast margir atburðir sem benda til þess að svo sé. Umhverfisfræðsla var skil-

greind með nýjum hætti í aðalnámskrá grunnskóla 1989 og heitið umhverfismennt

tekið upp. Þúsund manna norræn ráðstefna - Miljö91 - um stöðu umhverfismennt-

ar á Norðurlöndum, var haldin hér á landi með ágætri þátttöku íslenskra leik- og

grunnskóla í sýningu á afurðum umhverfisverkefna í skólunum og mikilli kynn-

ingu og umræðu í íslensku samfélagi. íslendingar höfðu sýnt hliðstæðum ráðstefn-

um í öðrum höfuðborgum Norðurlanda mjög takmarkaðan áhuga á árunum

1981-1989, nema ráðstefnunni í Kaupmannahöfn 1989. í nýrri námskrá almenns

kennaranáms við Kennaraháskólann frá 1991 var tekið upp 2 eininga námskeið

fyrir alla kennaranema um umhverfisfræði og umhverfismennt er nefndist fyrstu

árin Maður og umhverfi, en síðar Umhverfismennt (Námskrá fyrir almennt kennara-

nám 1991). Endurmenntunarnámskeið fyrir kennara voru fleiri haldin á þessum

1   Að stofni til framsöguerindi á 1. ráðstefnu Umhverfisfræðsluráðs: Fræðsla, lykill að sjálfbærri þróun, haldin í

Hveragerði 23. sept. 1999.

Uppeldi og menntun - Tímarit Kennaraháskóla íslands  9. árg. 2000                                                         159