Uppeldi og menntun

						STEFAN    BERGMANN

Margt hefur áhrif á stöðu umhverfismenntar og framkvæmd hennar. Má þar

nefna áhuga og umræðu í samfélaginu á hverjum tíma, frumkvæði og örvun stjórn-

valda, grunnmenntun og símenntun kennara. Umhverfisfræðin og umhverfismálin

breytast með nýrri þekkingu og viðhorfum sem kalla á breyttar áherslur umhverfis-

menntar. Ný hugsun og stefnumörkun í samfélaginu hefur áhrif, t.d. stefnumörkun

stjórnvalda um sjálfbæra þróun auðlinda og samfélags og ýmsar hugmyndir um

hvernig maðurinn getur unnið með náttúrunni.

Af einstökum atburðum í íslensku samfélagi um þessar mundir má nefna eftir-

farandi sem haft geta veruleg áhrif á stöðu umhverfismenntar: Áhugi sveitarfélaga

fyrir gerð Staðardagskrár 21 fyrir sjálfbæra þróun beinir kastljósinu að mikilvægi

og hlutverki umhverfismenntar bæði í skólum og fyrir almenning, en um 30

sveitarfélög vinna að gerð slíkrar áætlunar fyrir sitt samfélag. Ef til vill er þetta

áhrifamesti einstaki samfélagsþátturinn sem hér er að verki og hafa mun veruleg

áhrif á næstu árum. Aðrir þættir eru mikil umræða í samfélaginu um auðlindanýt-

ingu, landnýtingu og virkjanir, ný vinnubrögð við ákvarðanatöku í umhverfismál-

um með umhverfismati og þróun valkosta við auðlindanýtingu; aukin reynsla af

skólaverkefnum í umhverfismennt mun skila sér og ungir kennarar brautskráðir sl.

10 ár hafa fengið meiri innsýn í umhverfismennt en áður var; stofnun Umhverfis-

fræðsluráðs 1997 sem samstarfsvettvangs stjórnvalda, stofnana og samtaka um

umhverfisfræðslu, var mikilvægt skref til styrktar framgangi umhverfismenntar

sbr. gerð umhverfisvefs og tvær ráðstefnur um umhverfismennt 1999 og 2000 sem

ráðið hefur þegar beitt sér fyrir; framhaldsnám við Háskóla Islands í umhverfis-

fræðum fjölgar þeim sem fá góðan undirbúning í umhverfisfræðum og eflir rann-

sóknir; loks mun þróun upplýsingatækni í skólum og nýjar aðalnámskrár opna nýja

möguleika og svigrúm.

Það gerist því margt sem getur haft jákvæð áhrif á útbreiðslu og gæði umhverf-

ismermtar sem skólarnir og aðrir sem að umhverfismennt starfa geta unnið úr.

HVER ER STAÐA UMHVERFISMENNTAR í SKÓLUM?

Þekking á raunverulegri stöðu umhverfismenntar í skólum er takmörkuð. Sérstakar

rannsóknir hafa ekki verið gerðar í seinni tíð til glöggvunar á útbreiðslu hennar og

viðfangsefnum og verður því að tengja saman atburði og brot til að skapa sér mynd

af því hver staðan er.

Þorvaldur Örn Árnason kennari og námstjóri í umhverfismennt um tveggja ára

skeið hefur haldið mörgu til haga um sögu umhverfismenntar í bók sinni Um-

hverfismennt um það sem gert hefur verið á íslandi á sviði umhverfismenntar síð-

asta áratuginn (Þorvaldur Örn Árnason 1998).

Könnun á stöðu umhverfismenntar var gerð árið 1990 með spurningalistum í

leik-, grunn- og framhaldsskólum, sem var liður í undirbúningi undir ráðstefnuna

Miljö91. Þar koma m.a. fram vísbendingar um hver voru algeng viðfangsefni skól-

anna á þeim tíma á sviði umhverfismenntar. Svörun skólanna var hins vegar frekar

lítil. I ljós kom að fjölbreytni viðfangsefna virtist veruleg í svarendahópnum, en út-

breidd viðfangsefni voru einkum áherslur í landgræðslu, skógrækt, gróðurvernd,

161