Uppeldi og menntun

						STEFAN   BERGMANN

Kannski gengur námskráin óþarflega skammt í að leiðbeina um þetta? Einkum eru

svokölluð þrepamarkmið ekki nægilega útfærð með tilliti til umhverfismenntar.

Veruleg breyting verður á stöðu umhverfismenntar í framhaldsskólum með

hinni nýju aðalnámskrá. Umhverfismennt setur nú mark sitt á þrjú náttúrufræði-

námskeið í almennum kjarna framhaldsskólans, einkum jarðfræði- og eðlisfræði-

námskeiðin. Umhverfismennt er síðan aðallega innan landafræði og lífsleikni, og

þverfaglegur áfangi í umhverfismennt er valgrein á náttúrufræðibraut (Aðalnám-

skrá framhaldsskóla 1999). Þessi skipan er veik og greinamar eru fáar sem taka upp

umhverfismennt og valáfangar eru einangraðir og ekki aðgengilegir nema fáum

nemendum. Tími náttúrufræðinnar í almennum kjarna er takmarkaður og kann

það að hafa veruleg áhrif á framgang umhverfisáherslunnar innan þeirra.

UMRÆÐA OG TILLÖGUR

Það virðist vera flóknara mál en haldið var í fyrstu að innleiða nútíma umhverfis-

mennt í skóla og samfélag. Það ferli tekur verulegan tíma og er mörgu háð. Líklegt

er að það taki talsvert lengri tíma hér en í stærri samfélögum með öflugri stofnanir

og samtök og aðra skólamenningu. Um 10-15 ár liðu frá frumkvöðlatímabilinu á 8.

áratugnum áður en umhverfismennt nær umtalsverðri útbreiðslu og viðurkenn-

ingu í íslenskum skólum á árunum 1989-1991. Á þeim 10 árum sem síðan eru liðin

hefur margt gerst, sem stuðlar að útbreiðslu hennar og þróun. Annars vegar er það

ákveðin innri uppbygging, ný viðhorf í samfélaginu og fleiri þjálfaðir þátttakendur

að störfum á umhverfissviðinu og við umhverfismennt, hins vegar er það þróun

innan umhverfismenntar, ný reynsla, skilningur og áunnin færni sem hefur áhrif.

Umhverfismennt er ekki hefðbundið viðfangsefni skóla og mun því lengi enn

verða háð ýmsum breytingum í samfélaginu og í skólum og búa við ákveðinn

óstöðugleika. Dæmi um þetta eru úr skólum sem sinna umhverfismennt af áhuga í

ákveðinn tíma, en fylgja henni síðan lítið eftir. Dæmi úr Kennaraháskóla íslands

vísar í sömu átt. Á árunum 1991-2000 var samkvæmt námskrá kveðið á um að allir

kennaranemar ljúki námskeiði um umhverfismennt. Svo er ekki lengur en þess í

stað var ákveðið að umhverfismennt verði annars vegar áfangi í frjálsu vali og hins

vegar verði áhersla á hana aukin í sem flestum námsgreinum (Náms- og kennsluskrá

KHÍ2000-2001).

Umhverfismennt ætti að skilgreina sem viðfangsefni skóla í skólanámskrám.

Mikilvægt er að hún haldi sveigjanleika í vinnubrögðum og aðlögunarhæfni til að

geta mætt breytingum og framvindu sem á sér stað og gagnist þannig einstakling-

um og samfélagi sem best á hverjum tíma. Margt mælir því með öflugu skólaþró-

unarstarfi og umræðum um eðli hennar og möguleika. Norræna MUVIN-verkefnið

er gott dæmi um það.

Áhugaverðar eru ábendingar sem fram hafa komið um möguleika á að reynsla

af vinnuaðferðum í umhverfismennt geti haft áhrif á almenna skólaþróun, m.a. í

því hvernig nálgast má samþætt og flókin viðfangsefni, tengja skóla samfélaginu

sem hann þjónar, auka ábyrgð nemenda á námi sínu og breyta hlutverki kennarans

í leiðsagnar-og verkstjórnarhlutverk (Stefán Bergmann 1995b; Breiting o.fl. 1997).

263