10 ÆGIR 1/90 Dr. Jakob Magnússon: Úthafskarfastofninn í 2. tbl. Ægis, 1989, reit ég stutta grein um úthafskarfa, og dró þar saman í hnotskurn það helsta, sem þá var vitað um þennan stofn. Ástæðan fyrir því var vaxandi áhugi ýmissa aðila fyrir veiðum úr þessum stofni. Eins og flestum er kunnugt reyndu nokkur skip við þessar veiðar með sérstaklega hannaðri vörpu og var árangur sumra þeirra ágætur. Að fenginni þessari reynslu hefur áhugi manna fyrir veiðum á úthafskarfa farið vaxandi. Fylgst var all náið með gangi til- raunaveiðanna á s.l. ári og var gögnum safnað bæði um veið- arnar og stofninn. Þau gögn eru að mestu ennþá í vinnslu. Það er því ekki ætlunin að fjalla mikið um árangur þessa rannsókna, heldur að fjalla aðeins um þennan stofn sem slíkan. Einkenni úthafskarfa Þótt vitað hafi verið um nokkurt skeið að karfi héldi sig í úthafinu jafnvel árið um kring, var það ekki vitað fyrr en við rannsóknir íslend- inga á árunum 1972-1973, að hér væri sérstakur stofn af djúpkarfa á ferðinni. Að líkamsbyggingu er þessi karfi líttfrábrugðinn djúpkarfa (Se- bastes mentella), og hafa menn þvi hallast að því að telja hann til þeirrar tegundar. En auk þessara einkenna voru ýmis önnur atriði í líffræði og hegðun sem renndu stoðum undir þá skoðun, að hér væri um sérstakan stofn að ræða: 1. Úthafskarfinn verður kyn- þroska mun minni en bæði stóri karfi og djúpkarfi. Við got eru seiði hans hins vegar stærri en annarra karfastofna eða teg- unda. Viðkoman er því minni (færri seitSi) en hjá djúpkarfa af sömu stærð. 2. Hátt hlutfall úthafskarfa er sýkt af sníkjudýrinu Sphyrion lumpi, sem er krabbadýr af sömu ætt og rauðáta en mjög ummynduð vegna sníkjulífs- ins. Að vísu voru þessi dýr þekkt á djúpkarfa áður og koma þar fyrir annað slagið. En sýkingarhlutfallið hjá úthafs- karfanum er um 20%, og er tíðari hjá hrygnum en hængum. 3. Svipað er að segja um afbrigði- legt litafar: Svartir og / eða rauðir blettir á roði voru þekktir hjá einstaka djúpkarfa áður, en eru hins vegar mjög tíðir á úthafskarfa. 4. Þá gýtur úthafskarfi á minna dýpi en djúpkarfi og heldur sig mun ofar í sjónum t.d. um eðl- unartímann á haustin. 5. Dökkir flekkir í holdi eru mjög tíðir. Hvaðan kemur úthafskarfinn? Rannsóknir í tengslum við veið- arnar á sl. ári renna enn styrkari stoðum undir þessi atriði. Það eru þó ýmsir, sem halda því fram að aðeins sé um einn djúpkarfastofn að ræða. Bent er á, að ungviðið vanti algerlega í úthafið og þar sé aðeins um kynþroska hluta stofnsins að ræða. Hins vegar séu stór uppeldis- svæði djúpkarfa við Austur- Grænland. Hvaðan ætti gotstofn- inn aðendurnýjastef ekki þaðan? Þegar fyrst var farið að skoða úthafskarfann í upphafi áttunda áratugarins vakti það strax furðu mína hve úthafskarfinn í Cræn- landshafi var sláandi líkur karf- anum sem veiddist á Hamilton Inlet Bank í leiðangri okkar árið 1958, og reyndar fengu veiði- skipin slatta af þessum karfa við upphafi veiðanna við Sundál. Nýlega hefur það fengist staðfest, að smákarfi, sem fæst við rækjuveiðar í fjörðunum á Vestur- Grænlandi norður undir Hol- steinsborg, sé djúpkarfi. Þá hefur karfi, yfirleitt smár, fengist í Davíðssundi og meðfram Baffins- landi allt suður til Labrador. Karfi gýtur ekki við Vestur- Grænland. Þar er hins vegar mikið af karfasmælki í fjörðunum. Hvaðan er það komið? Smælkið við sunnanvert Vestur- Grænland mun einkum vera stóri karfi (S. marinus). Vafalítið hafa straumar borið þennan karfa sem seiði fyrir Hvarf og er því senni- lega af sama uppruna og karfi við ísland og Austur-Grænland. Hins vegar getur smælkið norður undir Holsteinsborg vart verið af sama uppruna, þ.e. af stofni djúpkaríans við Austur Grænland og ísland, enda leita djúpkarfaseiði við Austur-Græn-
Beinir tenglar