24________ ______ Timarit lögfrie&inga brotum í Stóradómi 1565, enda urðu hýðingar vararefsing í þeim sökum, ef menn gátu ekki greitt fésektir þær, sem dæma skyldi þeim á hendur. Dæmi um limalát eru til frá Jónsbókartímabilinu. Skal það eitt hér greint, að Símon nokkur Brandsson, sem veitt hafði manni mikla áverka, var 1645 dæmdur til þess að missa annað eyrað, þumal- fingur á hægri hendi og tvo næstu fingur honum, enda var sú refsing þegar á lögð eftir dóminn á alþingi.1) Þá kemur að brennimarkinu. Það var þjófum einum mælt, og eru ákvæðin um það í Jónsbók Þjófab. 1. kap., sem tekinn er að mestu leyti úr Landslögum Magnúsar kon- ungs Hákonarsonar lagabætis frá 1267. 1 Jónsbók Þjófab. 1. kap. er greint milli fjögurra tegunda þjófnaðar. A. Ef þýfi nemur minna en eyri (6 álnum), svo sem ef maður stelur hundi manns eða ketti, kníf eða belti. Sá þjófnaður var nefndur hvinnska og brotamaður var nefnd- ur hvinn (hvk.). Sekt til konungs, 2 aurar, lá við, enda skyldi greiða eiganda þýfis einn eji-i, en brotamaður skyldi fá nafnbótina: Maðr at verri. B. Ef þýfi nam eyri eða meira allt að einni mörk (8 aur- um eða 48 álnum). Þá var greint milli brots framins fyrsta sinni og brota oftar framinna. Ekkert segir um það, að dómur skyldi hafa gengið um brot, áður en það gæti verkað til refsiauka fyrir síðara brot. Með því að þetta atriði var ólögmælt, var dómendum heimilt að dæma svo sem þeim þótti sannlegast samkvæmt Jónsbók Þingfararb. 4. kap., þar sem svo segir: „En allt þat, er lögbók skilr eigi, þá skal þat úr hverju máli hafa, sem lögréttumenn állir verða á eitt sáttir. En ef þá skilr á, þá ráði lögmaðr og þeir, sem honum samþykkja, nema konungi með skynsamra manna ráði lítist annat lögligra." Með skírskotun til þessa ákvæðis gátu lögmaður og lögrétta jafnan dæmt svo sem þeim þótti sannlegast, þar sem ákvæði Jónsbókar (eða annarra laga síðar) skáru ekki tvímælalaust úr, en það var auðvitað oft, að annað hvort var ekkert í lögbók eða öðrum lögum, sem 1) Alþingisb. Islands VI. 142—143.
Beinir tenglar