Tímarit lögfræðinga

						196                                   Tímarit lögfræðinga

Ef ólöglegur ágóði er fólginn í öðru en líkamlegum mun-

um, svo sem peningafjárhæð, fjárkröfu á hendur þriðja

manni. o. s. frv., og slík verðmæti eru nægilega sérgreind

frá öðrum eignum hins seka, er rétt að láta upptökuna taka

beinlínis til þeirra, sbr. Hæstaréttardóma 1941, bls. 326,

þar sem upptæk var gerð inneign í sérstakri sparisjóðsbók.

Þetta hefur þýðingu að því leyti, að réttur ríkissjóðs er hér

betur varinn gagnvart lánardrottnum sökunauts en þegar-

um almenna f járkröfu er að ræða. Ef ólögmætur ágóði er

fólginn í réttindum, sem ekki er unnt að flytja í hendur

ríkissjóði, má meta þau til fjár og dæma jafnvirði þeirra

upptækt.

Þegar ávinningur af broti er ekki fyrir hendi sérgreind-

ur, eins og að framan er lýst, má gera upptæka fjárhæð,

sem svarar til hins ólöglega ágóða. Upptakan stofnar hér

aðeins fjárkröfu til handa ríkissjóði, en um það, hvernig

ákveða skuli fjárhæðina, geta ýmsar spurningar risið.

Fyrst má geta þess, að ákvörðun f járhæðarinnar verður

að byggjast á venjulegum sönnunarreglum. Þó að ljóst hafi

þótt eða sennilegt, að sökunautur hafi hagnazt á broti, hafa

dómstólar ekki talið sér heimilt að áætla f járhæðina, þegar

ekki er unnt að ákveða hana samkvæmt sönnunargögnum

þeim, er fyrir lágu. Um það má m. a. vísa til Hæstaréttar-

dóma 1944, bls. 162 og 215, og 1946, bls. 189.1 þeim tilfell-

um var sannað, að brot hefðu haft í för með sér ólöglegan

ávinning, en upptaka ekki dæmd, þar sem ekki var í Ijós

leitt við rannsókn málanna, hversu hárri f járhæð hagnað-

urinn hefði numið.

Upptöku má dæma, þó að hinn ólögmæti ágóði eða jafn-

virði hans sé ekki fyrir hendi, þegar dómur gengur. Þó að

ágóðinn hafi eyðst, án þess að annað verðmæti kæmi í stað-

inn, eða t. d. tapazt í atvinnurekstri, má gera upptæka

fjárhæð, sem svarar til alls upphaflega ágóðans. Annað

mál er það, að þar sem lögin gera dómstólum ekki skylt

að dæma upptöku, þá geta þeir tekið tillit til efnahags sak-

bornings við ákvörðun fjárhæðarinnar og lækkað hana,

eftir því sem sanngjarnt kann að þykja.