Upptaka ólöglegs ávínnings. 199 velsæmi, t. d. endurheimta á hendur manni, sem sekur hefði gerzt við ákvæði 206. gr. hegnl. um að gera sér laus- læti annarra að tekjulind. ólöglegan ágóða má gera upptækan, þó að einhver kunni að eiga tilkall til hans, ef ekki er vitað, hver eða hverir það muni vera. Það væri óviðeigandi, að sökunautur nyti góðs af því, að ekki hefur tekizt að hafa uppi á rétthafanum, t. d. eiganda stolins hlutar. Oft er mjög erfitt eða jafnvel ógerningur að afla í sakamáli vitneskju um, hverir hafa beðið tjón af broti, sbr. t. d. þegar vara hefur verið seld almenningi yfir hámarksverði eða sökunautur hefur notað röng vogartæki eða mæliáhöld í atvinnurekstri sínum. Ef rétthafinn kemur fram, eftir að upptaka hefur verið dæmd, á hann forgangsrétt til hins upptæka fjár samkvæmt 2. mgr. 69. gr., eins og síðar verður getið. Þegar það kemur fram í rannsókn máls, að tiltekinn eða tilteknir aðiljar hafi beðið tjón við brotið og eigi tilkall til ágóðans eða hluta hans, ber dómara að gera þeim aðvart og gefa þeim kost á að koma bótakröfu sinni að í málinu, sbr. 145. gr. laga nr. 27/1951. Mun rannsóknardómari eiga að gera sér fa'r um af eiginhvötum að leiða í ljós, hverir rétt muni eiga til bóta, enda tefji það ekki málið um of. Ef rétthafinn hefur fengið ágóðann eða hluta hans greidd- an, áður dómur gengur, kemur upptaka að því leyti ekki til greina. Sama mun gilda, ef rétthafi hefur gefið söku- naut upp kröfu sína. Upptökuákvæðið verður engan veginn skýrt þannig, að það raski venjulegum áhrifum uppgjafar, þ. e. að hún jafngildi greiðslu í þessu sambandi. Ef rétt- hafi fær dóm fyrir kröfu sinni í refsimálinu, verður upp- taka að sjálfsögðu ekki dæmd, enda þótt enn sé óvíst, hvort hann innheimtir kröfu sína. Sama kemur til greina, ef rétthafi hefur fengið dóm fyrir kröfu sinni í sérstöku máli. En enda þótt rétthafi hafi ekki borið kröfu sína undir dóm- stóla, þegar refsidómur gengur, virðist samkvæmt orðum laganna tilvist hennar ein vera næg til að koma í veg fyrir upptöku, enda hvílir þá skuld á sökunaut, sem samsvarar ágóðanum og vegur á móti auðgun hans af brotinu. Hér að
Beinir tenglar