Tímarit lögfræðinga

						234                                   Tímarit lögfræóinga

snemmt að kveða upp nokkurn alhliða dóm um það. En

með því að það flytur nýjungar og það, sem út er komið

af því, er merkilegt í sinni röð og vandað, virðist sama

að vekja eftirtekt lögfræðinga á því og fyrir því skal fara

um það nokkrum orðum.

Lengi hefur það verið háttur fræðimanna að skipta f jár-

munarétti í þrjár greinar: Hlutarétt, kröfurétt og ýmis-

konar einkaréttindi (rithöfundarréttur, réttur listamanns

og uppfyndingamanns yfir verkum sínum, réttur til ýmis-

konar auðkenna o. s. frv.). Svo hafa nokkrar greinir, sem

bæði heyra undir opinberan rétt, kröfurétt og hlutarétt,

verið teknar sér, svo sem sjóréttur, félagaréttur og land-

búnaðarréttur. Skipting þessi hefur verið reist á inum mis-

munandi andlögum réttindanna. Hlutir (líkamlegir, óper-

sónulegir f jármunir, sem geta verið undirorpnir yfirráð-

um manna) hafa þá verið taldir andlag hlutaréttinda,

kröfur (þ. e. tilkall á hendur manni um verknað eða

stundum athafnaleysi um eitthvert atriði) andlag kröfu-

réttinda, og hugverkin auðkennin o. s. frv. andlag þriðja

flokksins. Þessi greining er nú gagnrýnd af ýmsum fræði-

mönnum. Sá aðili, sem f jármunaréttindi tilheyra, er eig-

andi þeirra, og heimildir hans til nýtingar og hagræðingar

réttindum sínum eru inar sömu, hvert sem andlag þeirra

er. Hann má 1) nýta sér andlagið, 2) ráðstafa því með lög-

gerningum inter vivos, 3) það er grundvöllur undir láns-

trausti hans. 4) Hann getur ráðstafað því mortis causa og

það erfast eftir hann, og 5) hann getur leitað aðstoðar

ríkisvaldsins til verndar réttindum sínum yfir því, eftir

því sem efni standa til. Flokkun réttinda þessara eftir and-

lagi þeirra er ekki talin svo réttmæt eða sjálfsögð sem áður

var.

Ekki verður flokkun slík sem tíðkazt hefur heldur reist

á mismunandi aldri réttindanna (þ. e. því, hversu lengi þau

skuli standa). Sumum hlutaréttindum er skapaSur skamm-

ur aldur, sbr. t. d. lögveðin, sem venjulega er fyrirfram að

lögum ætlað að standa eitt til tvö ár. Hins vegar er sumum

kröfuréttindum ætlaður langur aldur, sbr. t. d. krafa að-