Guðrún Pétursdóttir, forstöðumaður Sjávarútvegsstofnunar Háskóla Islands: Gloppur, smugur og önnur þrætumæri heimshafanna - seinni grein - Valdbeiting utan 200 mílna Þann 9. mars 1995 steig Kanada það örlagaríka skref að beita valdi sínu utan 200 mílna markanna, til að stöðva spænska lúðuveiðiskipið Estai og færa það til hafnar. Norðvestur-Atl- antshafs svæðisnefndin (NAFO) hafði komist að ákveðinni niðurstöðu um kvóta á grálúðuveiðar á svæðinu, en Evrópubandalagið mótmælti og ákvað eigin grálúðukvóta. Spænska skipið hjó á vírana og reyndi að forða sér. Eftir þriggja tíma eftirför var skotið að Estai. Það nam staðar og kanadísk lög- regla fór um borð og handtók skip- stjórann. Skipið var fært til hafnar í St. John's, þar sem sjö þúsund Nýfundna- lendingar þyrptust á hafnarbakkann og fögnuðu. í Vigo komu tugþúsundir Spánverja saman og mótmæltu of- beldinu. Kanadamenn fiskuðu upp trollið og héldu sýningu á því og afl- anum. Uppistaðan í honum var lófa- stór grálúðukvikindi, og möskvastærð- in var kolólögleg. íslensk stjórnvöld mótmæltu ólöglegum aðgerðum Kanadamanna utan 200 mílnanna í samræmi við hagsmuni vaxandi flota úthafsveiðiskipa, sem sækir á umdeild fjarlæg mið í „Smugunni" og á „Flæmska hattinum." Samúð lands- manna var þó líklega fremur með Kanadamönnum, sem höfðu gripið til örþrifaráða til að stöðva rányrkju og veiðar með ólöglegum veiðarfærum. 40 M3&R --------------------- Hér reyndi í fyrsta sinn á það, hver á að framfylgja ákvörðunum alþjóð- legra svæðisnefnda. Erfiðlega gekk að koma á samningaviðræðum milli Kanada og ESB. Hið síðarnefnda hélt fram óskoruðum rétti fánaríkisins utan 200 mílna, en Kanada lagði áherslu á rétt sinn til að framfylgja samþykktum friðunarreglum svæðis- nefndarinnar. í apríl náðist þó sam- komulag og frá og með 1. janúar 1996 telja Kanadamenn að NAFO hafi getað státað af hörðustu stjórnunar- og eftir- litsreglum sem nokkur alþjóðleg fisk- veiðinefnd hefur á að skipa. Fiskveiðideila Marokkó og Spánar er dæmigerð fyrir deilur þriðjaheimsríkis og iðnvædds fiskveiðaríkis. Erfiðir samningar höfðu staðið í nær 10 mán- uði, þegar samkomulag var undirritað þann 14. nóvember 1995 milli Marokkó og Evrópusambandsins fyrir hönd Spánar. Hundruð spænskra fiskibáta, sem bundnir höfðu verið við bryggju mán- uðum saman gátu nú snúið aftur á marokkósk mið og um 40 þúsund manns, sem setið höfðu auðum hönd- um á Spáni og í Portúgal, fengu vinnu á ný. Með samkomulaginu minnkaði kvóti ESB í smokkfiski og kolkrabba um 40%, rækjuveiðar um 30-34% og sardínuveiðar um 20%. Samningurinn var til fjögurra ára og á samningstím- anum var kveðið á um að ESB skip lönduðu síauknum hluta af aflanum í marokkóskum höfnum. Á sama tíma hækkaði gjaldið fyrir kvótann um meira en fjórðung, úr 8,7 milljörðum króna í 10,5 milljarða. Þessi samningur er enn eitt dæmið um hvernig þróunarlöndin taka fisk- veiðimálin fastari tökum og auka tekj- ur sínar samfara aukinni vernd fisk- stofnanna. Smugurnar fjórar Sérkapítula skipa svokallaðar gloppur eða smugur í heimshöfunum. Þær eru svæði sem samkvæmt hafréttarsátt- málunum eru umlukin lögsögu eins ríkis eða fleiri. Vandinn þarna er, að fiskimönnum nærliggjandi þjóða finnst það hart að úthafsflotar fjar- lægra ríkja geti með óheftum veiðum á þessum alþjóðlegu svæðum notið ávaxtanna af þeim friðunaraðgerðum, sem þeirra þjóðir hafa komið á innan sinna lögsögumarka. Því reyna þeir að koma útlendingunum út úr smugun- um með góðu eða illu. í norðvestur- Kyrrahafi voru tvær slíkar smugur: „Kleinuhringurinn" (doughnut hole), sem er umlukinn lögsögu Alaska-Al- euteyja annars vegar og Kamtsjatka hins vegar; og „Hnetuholan" (nuthole) í miðju Okhotskhafi, umlukin rúss- neskri lögsögu á alla vegu. Stórir flotar Pólverja, Kínverja, Suð- ur-Kóreumanna og Japana stunduðu miklar veiðar, einkum á Alaskaufsa, á
Beinir tenglar