Tímarit lögfræðinga og hagfræðinga

						Hlutafélög og hlutafélagalög

á íslandi.

Eitt af því, sem mest setur svip sinn á viðskiftalíf

nútímans, eru hlutafélögin. Fjöldi af allskonar atvinnu-

fyrirtækjum, smáum og stórum, eru nú á tímum um

allan heim, rekin af hlutafélögum, og þeim fjölgar sí og

æ. Einkum eru það þó stórfyrirtækin, sem rekin eru af

hlutafélögum. Mun nú vera svo komið, að allur þorri

slíkra stórfyrirtækja, í iðnaði, verslun og samgöngum, er

í höndum hlutafélaga.

Hlutafélögin eru eins og kunnugt er tiltölulega nýtt

félagsform. Genúabankinn, sem stofnaður var 1707, hefir

lengi verið talinn fyrsta hlutafélagið, sem sögur fara af.

Fleiri áþekk fyrirtæki munu hafa orðið til í verslunar-

borgunum á Italíu á síðari hluta miðaldanna. En þó er

alment talið, að hlutafélög nútímans eigi ekki rót sína

að rekja til þessara ítölsku félaga, að minsta kosti ekki

beinlínis, heldur til hinna miklu siglinga- og verslunar-

félaga, er stofnuð voru í Vesturlöndum álfunnar á 17. öld-

inni, til þess að hagnýta auðsuppsprettur hinna nýfundnu

landa í Austur- og Vesturálfunni. pau fyrirtæki voru

bæði svó áhættusöm og svo fjárfrek, að einstaklingunum

voru þau ofurefli, og var þá stofnað til stórra félaga með

takmarkaðri ábyrgð. Síðar, þegar vélaiðnaðurinn kom til

sögunnar   á  18.   öldinni,   fjölgaði   hlutafélögunum  mjög.

Viðskiftalífið hér á landi var fram um miðja síðast-

liðna öld svo fábreytt og svo smávaxið, að hér var eigi

þörf á hlutafélögum. Verslunin var öll í höndum útlend-

inga, stóriðnaður enginn og útgerðin öll í smáum stíl.

En á þessu varð mikil breyting á síðustu áratugum 19.

1*