Tímarit lögfræðinga og hagfræðinga

						4              Tímarit lögfræðinga  og hagfræðinga.

aldarinnar og því sem af er 20. öldinni. Á seinni hluta

19. aldar fara líka hlutafélög að rísa upp hér á landi. Að

vísu er fyrsta hlutafélagið, sem eg hefi getað fundið að

stofnað væri, hér á landi, miklu eldra. pað'er verksmiðju-

félagið, sem Skúli Magnússon landfógeti stofnaði um

miðja 18. öld. Samþyktir þess voru staðfestar með kb.

4. jan. 1752. Var það félag í ýmsum efnum frábrugðið

hlutafélögum nútímans, en réttast virðist þó að setja það

á bekk með hlutafélögum. Eins og kunnugt er féll það

fyrirtæki um koll og síðan líður langur tími þangað til

hlutafélaga er næst getið hér á landi, og næsta reglulega

hlutafélagið, sem eg hefi fundið hér, er Gránufélagið,

sem stofnað var 1870. Síðan fjölgar þeim smátt og smátt

og örast nú á síðustu árunum. Og nú er svo komið, að

hlutafélögin eru oi'ðin allverulegur þáttur í viðskiftalífi

voru. Nægir þar að geta þess, að því nær öll meiri háttar

útgerð hér á landi er nú rekin af hlutafélögum.

Vafalaust mætti með nokkurri rannsókn safna all-

miklu efni til sögu hlutafélaga hér á landi. Til þess hefi

eg eigi haft tækifæri. En eg hefi reynt að athuga þau

gögn um þetta mál, sem aðgengilegust eru, þ. e. verslun-

arskrárnar. Síðan 1. 42. 13. nóv. 1903 gengu í gildi hafa

allmörg hlutafélög verið sett á verslunarskrár, og til-

kynningarnar hafa að geyma ýmsar upplýsingar um fé-

lögin, skipulag þeirra og starf. pær skýrslur, sem dregn-

ar verða út af þeim, eru að vísu engan veginn full-

nægjandi. Fyrst og fremst greina tilkynningarnar aðeins

fá atriði um félögin. 1 annan stað er það vitanlegt, að

ýms hlutafélög hafa aldrei verið tilkynt til verslunar-

skrár, sum af því eigi var skylt að tilkynna þau, og

önnur vanrækt að tilkynna, þó tilkynningarskyld væru.

En samt má væntanlega af þessum tilkynningum fá

nokkra hugmynd um hlutafélögin hér á landi.

Á árunum 1904—1920, að báðum árum meðtöldum,

eru tilkynt til verslunarskrár hér á landi alls 168 hluta-

félög. Frá þeim verður fyrst og fremst að telja 14 félög,

sem sýnast vera alútlend og eiga heimilisfang erlendis.

;