Tímarit lögfræðinga og hagfræðinga

						Tímarit lögfræðinga og hagfræðinga.            35

fræði, ríkisrétti o. s. frv., en þar sem lítið var um taln-

ingar og töluskýrslur um þær mundir, þá varð fram-

setningin að mestu leyti frásögn í orðum, en aðeins að

litlu leyti í tölum. En eftir byrjun 19. aldarinnar fóru

opinberar talningar (svo sem manntöl) að verða tíðari

og meira um töluskýrslur, svo að margt mátti nú ákveða

með tölum, sem áður voru aðeins til um meir eða

minna lauslegar ágiskanir. Fór nú að verða meira um,

að notaðar væru tölur við ríkislýsingarnar og loks varð

sú framsetning alveg ofan á. Smátt og smátt breyttist

því merkingin í orðinu statistik þannig, að það táknaði

einungis ríkislýsingu í tölum. Rann þá saman við statis-

tikina fræðigrein, sem stunduð hafði verið, einkum á

Englandi, á 17. og 18. öld, og nefnd var p ó 1 i t i s k

a r i t m e t i k eða borgaraleg talnafræði. Fékst hún við.

ýmiskonar útreikninga, einkum viðvíkjandi mannfjölda og

manndauða, og athugaði þá reglufestu, er virtist ríkja

í þeim efnum. Líktist hún öllu meir statistik nútímans

heldur eri háskólastatistikin þýska. Var nú farið að

leggja meiri áherslu á aðferðina, sem notuð var til þess

að afla upplýsinganna, og víkkaði þá aftur merkingin í

orðinu statistik, þannig, að það var notað um allskonar

upplýsingar, sem fundnar voru við talningar og flokkun,

enda þótt þær snertu ekki ríkið eða þjóðfélagið. J>annig

er orðið statistik notað um ýmsar töluupplýsingar í veð-

urfræði, mannfræði, Hffræði, sálarfræði og jafnvel eðlis-

fvæði. En jafnframt er það líka notað um aðferðina

sjálfa til þess að afla þessara upplýsinga og fræðina um

hana (statistikens teori), er setur fram grundvallarregl-

urnar fyrir henni og hvernig hún skuli framkvæmd með

bestum árangri undir mismunandi skilyrðum.

Um miðja 19. öld þýddi Sveinn Skúlason þann hluta,

sem hljóðar um Island, í ritinu „Den danske Stats

Statistik), eftir A. F. Bergsöe, háskólakennara í Kaup-

Wannahöfn. Nefnir hann það „Lýsing íslands. Kafli úr

"'kisfræði" (prentað 1853). Ritar hann inngangsorð fyr-

lr því, er hann kallar „Fáein orð um helstu greinir rík-

3*