Búnaðarrit

						137

er gætt, að mestur hluti bænda eru leiguliðar; pví að

bæði er fjöldi jarða opinber eign (svo sem landssjóðs,

kirkna, fátækra og annara stofnana) og svo eru margir

jarðeigendur embættismenn, sem alls eigi búa, eða pá

embættismenn og bændur, sem eiga fleiri jarðir en peir

búa á. A Suðurlandi eiga einnig efnaðir sjávarbændur,

kaupmenn og kaupstaðarborgarar talsvert af jörðum upp

til sveitanna.

Eftir jarðatalsbók Johnsens hafa um árið 1845 ver-

ið 7,204 búendur á landinu, og par af 1,237 búið á

sjálfseigu, eða einungis 6. hver bóudi (— 17 af 100).

|>að má víst gjöra ráð fyrir, að sjálfseignarbændum hafi.

töluvert fjölgað síðan, en pó varla meira en svo, að nú

sé 4. hver búandi á sjálfseign (eða 25 af 100). Séu nú

3/4 af öllum búendum á landinu leiguliðar, pá er

auðskilið, hve mjög hagur landsins er kominn undir hag

peirra; en hagur leiguliða er aftur mjög mikið báður

kjörum peim, sem peir hafa við að búa af hálfu lands-

drottna, laga og venju.

I búnaðarlegu tilliti álít eg pað mjög óheppilegt,

hve hægt pað er hér á landi að »fá sér jarðarsneið og

fará að hokra«. ]>að tekst vanalega hverjum manni,

sem finnur hjá sér hvöt til pess, hvað sem efnum eða

hæfileikum líður. Gagnvart landsdrottni er pað oftast

nóg, að lofa að borga skilvíslega leigur og landskuld,

ella sæta útbyggingu. Aðalmarkmið margra, sem fara

að búa, er að vera sjálfs sín, og aðalaugnamið margra

landsdrottna virðist vera, að hafa sem drýgsta rentu af

jörðum sínum, hvað sem meðferðinni líður. þannig

fara margir að búa svo bláfátækir, að peir eru hvergi

nærri búfærir: hafa eigi efni til að afia sér peirrahluta,

sem nauðsynlegir eru við búskapinn. Frumbýlingar eru

pannig  oft  mörg  ár   að  basla við að koma undir sig