143 að minnast á fáein slík atriði. Vér vitum, hve mjög Bretum, Dönum og Norðmönnum heíir fleygt fram í landbúnaðinum á pessari öld. J>að er talið upphaf fram- fara í jarðyrkju Breta, er farið var að fylgja peirri reglu, að hyggja jarðirnar um ákveðinn langan tíma og endurgjalda leiguliðum óuppunnar jarðabætur við lok leigutímans. Lengi áður hafði par verið líkt ástatt og hér er nú með hyggingarmátann og önn- ur kjör leiguliða: mest komið undir tízkunni í hverju héraði og skapferli landsdrottna. Fyrst var farið að lengja ábúðartímann og fastákveða hann, t. d. 21 ár. J>ó pað væri nokkur hót í máli, reyndist pað eigi einhlítt til að bæta búnaðinn; pví síðari hluta ábúðar- tímans fór leiguliðinn að spara allan tilkostnað við jörð- ina, sem hann eigi var viss um að vera búinn að vinna upp, pegar hann sleppti henni. Áburðarsvelta síðustu ábúðarára hans rýrði pví jörðina svo, að viðtakandinn varð að kosta miklu til að koma henni aftur í pað frjósemisástand, sem hún gat náð og purfti að ná til að gefa honum góðan arð; til pess gengu 4—5 ár. |>annig gat jörðin verið í fullri rækt í 10—12 ár, en hinn hálfan leigutímann ýmist að rýrna eða ná sér aft- ur. Til að koma lögun á petta, var pað tekið til bragðs, að greiða endurgjald fyrir jarðabætur, er eigi væru búnar að borga sig að fullu við útgöngu ábúðar- tímans. Endurgoldnar voru eigi að eins byggingar og aðrar umfangsmiklar jarðabætur, heldur einnig áburður- inn eftir aðkeyptar kraptfóður-tegundir og önnur aðkeypt áburðarefni; t. d.: A b u r ð u r (p. e. jurtanæringarefni, sem stráð er ofan á grassvörðinn): Beinmul; álitið upp unnið á 3 ár- um og var pví endurgjaldið l/« verðs fyrir hvert ár,. sem eftir var af ábúðartímanum. Kalk; 3/4 verðs fyrir síðasta ár, lU fyrir næst siðasta ár.
Beinir tenglar