Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Hugur

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Hugur

						Hugur                                                                               G.E.M. Anscombe
„Andleg orsök" þarf auðvitað ekki að vera hugarferli á borð við hugs-
un, tilfinningu eða ímynd. Hún gæti verið bank á dyrnar. En ef hún er
ekki hugarferli hlýtur hún að vera eitthvað sem viðkomandi persóna
skynjar. Bankið á dyrnar þarf að heyrast og því hreyfi ég engum mót-
mælum ef einhver vill halda því fram að alltaf sé um hugarferli að ræða.
Andleg orsök er það sem væri lýst í svari við spurningunum: „Hvað olli
þessari athöfn, hugsun eða tilfinningu hjá þér? Hvað sástu eða fannstu
og hvað leitaði á hugann sem leiddi til athafnarinnar?". Ég hef afmark-
að þennan skilning á andlegri orsök vegna þess að svona spurningar
með svona svörum eru til og vegna þess að ég vil greina hann frá hinum
venjulega skilningi á „hvöt" og „ásetningi." Ástæðan er ekki sú að þessi
skilningur á andlegri orsök sé svona mikilvægur því að ég tel svo ekki
vera. En mikilvægt er að hafa skýra hugmynd um hann, að hluta til
vegna þess að afar eðlilegt er að líta á hvöt sem það sem hreyfir (orðið
sjálft gefur það til kynna)2, þ.e.a.s. það sem orsakar athafnir manns
o.s.frv. Svo má ef til vill líta á „það sem orsakar" athöfn sem atburð sem
kemur afieiðingunni til leiðar þó að með öllu sé óljóst hvernig henni er
komið til leiðar. Með öðrum orðum er óljóst hvort hugsa skuli um þessa
orsökun eins og einhverju sé ýtt áfram eða með einhverjum öðrum hætti.
Innan heimspekinnar hefur stundum verið gerður greinarmunur á
„hvöt" og „ásetningi með athöfn" og litið svo á að þau vísi til ólíkra hluta.
Ásetningur manns er það sem hann stefnir að eða velur en hvötin er það
sem ákvarðar markmiðið eða valið. Eg geri ráð fyrir að „ákvarðar" merki
hér það sama og „orsakar".
Almennt er notkun orðanna „hvöt" og „ásetningur" ekki svo ósvipuð.
Til dæmis er talað um „ágóðahvöt" en sumir heimspekingar hafa sagt að
þegar svo er tekið til orða hljóti önnur orð að vera undirskilin. Ágóði
hljóti að vera ásetningurinn og löngun í ágóða að vera hvötin. Maður
sem spurður er um hvöt gæti sagt „Mig langaði til ..." sem mundi gleðja
þessa heimspekinga eða „Ég gerði þetta til að ..." sem mundi ekki gleðja
þá. Þó er merking þessara tveggja setninga hin sama í þessu tilviki. Þeg-
ar hvatir manns eru sagðar góðar þarf það ekki að vera með nokkru móti
frábrugðið því að segja að ásetningur hans sé góður, til dæmis: „Hann
langaði bara til að koma á friði meðal ættingja sinna."
Samt sem áður er, jafnvel í hversdagslegri notkun, gerður ákveðinn
greinarmunur á merkingu orðanna „hvöt" og „ásetningur." Ef maður
drepur annan má til dæmis segja að hann hafi gert það af ást eða vor-
kunnsemi eða að hann hafi gert það af hatri, með öðrum orðum „til að
leysa hann undan þessum hræðilegu þjáningum" eða „til að losna við
2     Hér er orðið hvöt þýðing á enska orðinu motive sem er auðvitað náskylt orðinu
motion.
32
					
Fela smįmyndir
Kįpa I
Kįpa I
Kįpa II
Kįpa II
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Kįpa III
Kįpa III
Kįpa IV
Kįpa IV