Tímarit um uppeldi og menntamál

						17

hinn siðferðislegi styrkur hverrar pjóðar. Væri nú öll

heimili pannig löguð, að pau gætu veitt börnum sínum

gott uppfóstur og fræðslu, pá pyrfti engan alpýðuskóla

og engin hönd pyrfti að grípa fram í hina almennu

uppfræðslu. En pví ver er petta ekki svo. Fyrst er

pað, að mörg börn eru föður- og móðurlaus, og með

pví að pau geta eigi ávallt fengið góða staði, pá fara

pau á mis við pá fræðslu, sem fæst í góðum foreldra-

húsum; og svo er bitt, sem mestu skiptir, að belzt til

mörg heimili eru svo fákunnandi og illa að sjer um

flesta hluti, að pau geta alls eigi veitt börnum sínum

pá fræðslu og menningu, sem tíminn heimtar. Upp-

fræðsla og menning alinennings með flestum pjóðum

yrði pví á mjög lágu stigi, ef ekki væru til stofnanir,

sem gæti veitt pá fræðslu, sem heimilin duga eigi til að

veita og nauðsynleg er fyrir hverh mann. |>essar stofn-

anir eru alpýðuskólarnir.                    4

|>að er langt síðan alpýðuskólarnir byrjuðu í flest-

um löndum, en eigi urðu peir undir eins pað, sem peir

eru nú ; peir hafa eins og allar aðrar stofnanir verið í

bernsku, en fullkomnast smátt og smátt við tíma og

reynslu. I margar aldir voru peir í höndum hinna

katólsku klerka, pví pegar kristnin kom, fóru klerkarnir

að hafa hönd í bagga með uppeldi og fræðslu fólksins;

ekki var petta pó alstaðar jafnsnemma, pví í syðri hluta

Norðurálfunnar, par sem hin forna menntun var, kom

kristnin miklu fyrri en í hinum nyrðri, og par var

komin föst skipun á kirkju, klausturlifnað og hina kristi-

legu uppfræðslu, áður en hin nyrðri lönd voru full-

kunnug. |>egar svo hin nyrðri lönd tóku að kristnast,

var par komið á fót klaustrum, og við pau risu upp

skólar, pangað söfnuðust mörg börn og lærðu að lesa

og skrifa,    fengu   tilsögn í trúarbrögðum,   opt  kenndu

2