Tímarit um uppeldi og menntamál

						18

munkarnir líka garðyrkju og aðra nytsama handvinnu.

En .eigi gátu allir notið kennslunnar í klaustrunum,

pau voru svo strjál. J>að voru líka optast eingöngu

börn hinna auðugri manna, sem gátu notað kennsluna,

almenningur gat pað ekki og fór pví á mis við alla

fræðslu. |>egar fram liðu stundir, óx vald kirkjunnar

og auður, ýms spilling læddist inn í hana, klerkarnir

urðu latir og fáfróðir, svo kennslunni hnignaði, enhind-

urvitni og hjátrú óx hjá öllum almenningi. J>ess gætti

lítið, pótt kennslunni væri haldið áfram í stöku klaustr-

um, og peir fáu menn, sem vildu vinna að uppfræðslu

fólksins, gátu tiltölulega litlu komið til leiðar. Klerk-

arnir bundust í sterkan flokk, töluðu og rituðu á latínu,

en pað mál skildi eigi alþýða; bókmenntirnar voru

henni með öllu lokaðar. Loks varð það tilgangur hinna

hærri klerka, að halda almenningi í fáfræði og hjátrú,

enginn mátti öðru trúa en pví, sem þeir kenndu, hversu

langt sem pað var frá rjettu; ijeti nokkur efa í Jjósi,

var hann ofsóttur. Kirkjan tók af hugsunarfrelsið. Tfir

höfuð varð alpýðan fáfróð, spillt og fátæk. Ekkerthæli

var til, sem hún gæti flúið til og fengið fræðslu; hún

kunni heldur ekki að meta fræðslu. Klaustrin voru

henni víðast lokuð, og munkarnir fallnir í munað og

fáfræði. peir skólar, sem stofnaðir voru í bæjunum að

tilhlutun borgaranna, náðu engri fullkomnun; par var

engín aðgreining milli latínuskóla og alþýðuskóla,

kennslan í höndum klerkanna, harðneskju og ómannúð

var beitt við nemendurna, ósiðir, flakk og betl voru

daglegir viðburðir í skólunum og yfir höfuð los og ólag

á fjrrirkomulagi peirra.

Hinir stórkostlegu viðburðir, sem urðu við lokmið-

aldanna, höfðu hin mestu áhrif á alþýðumenntunina.

Landafundirnir breyttu verzluninni og atvinnuvegunum.

Nýir afurðir og nýjar vörur komu fram, sem áður voru