Tímarit um uppeldi og menntamál

						19

óþekktar; lífið varð margbrotnara og heimtaði meiri og

víðari þekkingu, en áður var. Ymsar nýjar vísinda-

legar uppgötvanir voru gjörðar, rit og fróðleikur hinna

gömlu þjóða komu aptur fram í dagsljósið, svo hið and-

lega líf meðal hinna lærðu manna varð meira. J>ekk-

ingin á náttúrunni jókst, en efasemi kom upp hjá

mörgum um margar kenningar kirkjunnar, og loksins

þegar Lúther kom, var mörgum þeirra kastað með öllu.

Siðabótin kom og með henni sú kenning, að sjerhver

maður án tillits til stöðu og ætternis, sjálfur yrði að-

hugsa, vilja og starfa að sinni andlegu velferð, og að

hann hefði fulla ábyrgð fyrir verkum sínum. Með

þessari kenningu fjekk einstaklingurinn andlegt frelsi,

en hugsunarfrelsi og sjálfsábyrgð voru eigi einhlýtar út

af fyrir sig, með þeim þyrfti að koma þekking. Biflí-

an, sem við siðabótina var lögð til grundvallar fyrir

breytni og trú einstaklingsins var gerð aðgengileg fyrir

almenning, en til þess að not gæti orðið að henni, urðu

menn að kunna að lesa. A rústum klaustranna komu

upp latínuskólar fyrir presta og aðalsmannaböm, al-

þýðuskólar, eins og þeir eru nú, voru eigi nefndir á

nafn. Prestarnir fengu meiri menntun, en áður hafði

verið, reyndar var mest lögð áherzla á latínu og guð-

fræði, en lítið skeytt um aðrar fræðigreinir, en þótt eigi

væri kennt meira en þetta, þá voru þó prestarnir gerðir

hæfir til að prjedika guðsorð. Margar bækur voru prent-

aðar fyrir almenning, helzt guðsorðabækur og kennslu-

bækur í trúarbrögðum, en lítið af öðrumbókum. Lúther

var sá, sem ruddi braut í þessu sem öðru, hann ritaði

sinn katekismus, er síðan hefur í lútherskum löndum

verið hafður fyrir kennslubók bæði á skólum og heim-

ilum, en þá voru fáir alþj'ðumanna lesandi og skeyttu

ekki um að læra neitt,   fyrir því voru prestarnir látnir