Tímarit um uppeldi og menntamál

						21

stofnunum, par sem fátæk og íöðurlaus börn fengu upp-

eldi og fræðslu. Jpessar stofnanir urðu opt mjög um-

fangsmiklar og á peim risu upp fyrinnyndarskólar, bæði

fyrir drengi og stúlkur. ]pessum skólum var stjórnað

af afbragðsmönnum, þaugað söfnuðust fjölda margir

nemendur, sem tóku miklum framförum, en pó fór öll

alpýða á mis við uppfræðsluna; pessir skólar náðu eigi

til hennar, önnur menntun náði eigi til hennar, en bin

litla kristindómsfræðsla og kannske lítið eitt lestur og

skript. |>að var ekki skemmtileg tíð fyrir bændur og

almúga frá 1550 til 1780. peir voru fyrirlitnir og kúg-

aðir af hrokafullum og eigingjörnum aðalsmönnum, og

jafnvel seldir eins og fjenaður. |>egar svo bættist ofan.

á, að stjórnin var í höndum heimskra og drottnunar-

gjarnra einvaldskonunga, sem álitu að fólkið væri til

fyrir konungdóminn, og flæktu löndin í stríð hvort við

annað, pá var það ómögulegt og ósamrýmilegt. að al-

pýðumenntun gæti verið til undir slíkum kringum-

stæðum.

Á ofanverðri öldinni sem leið, komu fram margir

menn, sem töluðu máli alpj?ðunnar; peir komust við af

pvi, hvað hún átti bágt, og vildu fegnir bæta kjör henn-

ar, en peir sáu líka jafnframt meðul til pess, sem voru.

innifalin í pví, að hún fengi jafnrjetti við aðrar stjettir

og að uppeldi hennar og fræðsla yrði bætt. Margir

mannvinir rituðu mikið um petta hvorutveggja, og pað

bar pann ávöxt, að ýmsir stjórnendur og hinir beztu

toenn gáfu uppeldis- og uppfræðslumálunum mikinn

gaum. Stjórnarbyltingin mikla á Frakklandi pokaði

málunum drjúgum áfram, par sem hún miskunarlaust

jafnaði allan stjettamismun og hugmyndir hennar

bárust fljótt út um löndin. Nú varð mönnum enn pá

Ijósara að vellíðan, framfarir og menning hverrar pjóð-

ar er komin undir pví, að uppeldi og fræðsla æskulýðs-