Tímarit um uppeldi og menntamál

						26

embættis og prestsembættisins; goðar og margir höfð-

itigjar lærðu og Ijetu vígjast til presta, og höfðu á

hendi bæði hjeraðsstjórn og prestsembætti; hjeraðsstjórn

og lcennimennska voru hjer í sameiningu; nrða áhrif

Iderkanna pví eigi eins frá einni hlið og í öðrum kat-

ólskum löndum. Prestarnir urðu sjálfir að vaka yfir

eignum og rjettindum sínum gagnvart katólsku kirkj-

unni. Hinir fyrstu biskupar landsins voru afbragðs-

menn. Isleifur Gissursson, hinn fyrsti biskup, ljet setja

skóla á bæ sinn Skálholt og kenndi þar sjálfur, »ok af

pví mátti sjá, at hann var nýtari flestum kennimönn-

um á íslandi, at margir höfðingjar sendu honum sonu

sína til læringar ok Ijetu vígja til presta*. Jón Ög-

mundsson, lærisveinn ísleifs, er fyrstur var biskup á

Hólum, stofnaði par líka skóla, og pótt ekki hafi meira verið

-kennt við pessa skóla, en lestur, latína, guðfræði, rit-

list, versagjörð á latínu og messusöngur, pá komu samt

út frá peim peir menn, er síðar urðu hinir mestu af-

bragðsmenn, er hafa gert Islandi mest gagn og sóma.

Víð pessa skóla hefur pað verið, að hið latneska stafrof

var notað til pess að rita á íslenzka tungu, pví pegar

stundir liðu, fóru klerkar og lærðir menn að rita; peir

rituðu ekki á latínu, eins og pá var siður, heldur á

móðurmáli sínu, og hafa líkast til verið hinir einustu

klerkar í hinni rómversku kirkju, sem petta gjörðu.

Arangurinn varð líka mikill; hjer á Islandi komu upp

svo miklar bókmenntir á stuttum tíma, að fá dæmi

munu til meðal jafnfárra manna. Bókmenntirnar voru

•eigi purrar latneskar helgimannasögur með mörgum

hjervillum og fjarstæðum, eins og siður var í öðrum

löndum, heldur voru settar saman pær sögur, sem lifðu

á vörum fólksins, sögur um viðburði, sem höfðu

skeð á íslandi og móðurlandinu Noregi; afreksverk og

íramkvæmdir  forfeðranna,   sem   höfðu  geymst í minni