Tímarit um uppeldi og menntamál

						27

manna öld eptir öld, voru færðar í letur. Bókmennt-

irnar voru því þeir lifandi fjársjóðir, sem teknir voru

úr huga allra íslenzkra manua, æðri sem lægri, og

færðir í letur. pað var ómögulegt annað, en að þessi

stefna klerkanna hefði önnur áhrif á fólkið, en hinn

andlegi dauði, sem drottnaði í öðrum löndum. |>að

varð upplýstara, frjálsara og fróðleiksgjarnara, en í

nokkru öðru landi. Skólarnir hjeldust lengi fram eptir

^ið biskupsstólana, og í klaustrunum var kennsla

fyrir karlmenn og konur, þaðan hreiddist út menning

og fróðleikur; voru þau hinar beztu og nytsömustu

stofnanir á landinu allt fram að siðabót. Á mörgum

stórbýlum var kennsla, þó einkum í Haukadal og Odda;

það má svo segja, að þar væri höfuðstöðvar menntunar-

innar á íslandi á 12. og 13. öldinni. Um þann tíma

Voru flestir höfðingjar á landi hjer lærðir menn, og

Eiikill fjöldi presta var þá auk höfðingjanna, sem hjeldu

uppi guðsþjónustunni í kirkjunni, og kölluðust heimilis-

prestar; kenndu þeir líka opt ungum mönnum. Fjöldi

liöfðingja og ungra manna fóru til annara landa og

fluttu aptur heim með sjer ýmsan fróðleik og andlegt

lif. pað er eigi hægt að segja, hve mikill fjöldi fólks-

ms hefir verið lesandi eða skrifandi, en þó má víst full-

yrða, að það hafi verið tiltölulega fleira, en í öðrum

löndum á sama tíma. En eigi er hægt að meta menn-

lngu alþýðu á þeim tíma eptir því, hve margir voru

lesandi og skrifandi, heldur eptir þeim manndómi og

peim náttúrlega og skynsama hugsunarhætti, sem var á

Islandi fyrir Sturlungaöldina. Og hugsunarhátturinn,

flið andlega líf og bókmenntirnar var allt svo hollt og

Dattúrlegt af því, að heimilislífið hefur verið gott, við-

urværi nóg og aðbúnaður góður. Uppeldið og upp-

iræðslan   hefur   eigi   verið   tekin  frá kirkjulegu sjónar-