29 ið. Eigi er þess að vænta, að almenningi haíi liðið vel undir þessum ósköpum, og ekki getur uppeldið liafa verið gott alstaðar eða.hollt; en bin gamla mcnntun var þó eigi upprætt allt í einu; mörg stór heimili voru enn þá á 14. og 15. öldinni og voldugar ættir rjeðu pá hjer miklu og áttu mikinn auð, ýms liíljýlaprýði og rausn var við heimili þessi og talsverð menntun. Hin- ar gömlu sögur geymdust enn í minni margra og hafa sjáll'sagt verið sagðar á vetrarkvöldunum. í klaustrun- uöx afskrifuðu munkarnir hin gömlu rit, ogkenndu Ur>gum mönnum. Hinir lægri klerkar lijeldu enn pá tryggð við alþýðuna og voru vinir hennar og einustu ráðgjafar. En menntuninni hnignaði þó allt af smátt °g smátt og manndóminum með, einkum þó eptir svartadauða; samt varð klerkastjettin aldrei eins spillt fljer og hún var þá í öðrum löndum; hið rómverska vald náði hingað eigi eins vel, klerkarnir lií'ðu bjer kvæntir, en hlýddu aldrei því páfaboði, að lifa ókvænt- ir- Stefán biskup í Skálholti, sem lifði um og eptir 1500, varaði menn við að lsaupa syndalausnarbrjef páfans; var hann þó gamall maður og katólskur í húð og hár; hann hjelt skóla í Skálholti og kenndi sjálfur. Jón biskup Arason ljet flytja hingað út prentsmiðju á sinum síðustu árum, þegar stjettarbræður hans í öðrum löndum bannfærðu hana og sögðu að hun væri frá "jöflinum. ííokkuð hjelzt eptir af gömlum manndómi "já alþýðunni. Fáir mundu á þeim tíma hafa ráðizt í annað eins stórvirki, eins og bændur hjer, þegar þeir drápu Jón biskup Geirriksson, og opt máttu höfuðs- menn gjalda höfuð sitt fyrir ójöfnuð sinn, og hvar munu dæmi til þess, að bændur og búþegnar hafi gert sarntök á móti klerkavaldinu, eins og bændur hjer gerðu í Leiðarhólmi árið 1513? Við siðaskiptin kom mikil breyting á allt á íslandi
Beinir tenglar