31 fram ýmsir menn, sem sköruðu fram úr að lærdómi og dugnaði; einkum voru pað pó sumir biskupanna. Hin- ar gömlu bókmenntiry sem mjög vöru gleymdar, fóru. að koma aptur í ljós; dálítið andlegt líf, oða vísindalíf, hófst meðal lærðra manna. Eins og í öðrum löndum voru pað prestarnir, sem höfðu á hendi alpýðufræðsluna hjer á landi; börnin voru látin ganga til prestsins til pess að fá tilsögn í kristilegum fræðum, og á sunnu- dögum veittu prestarnir tilsögn jafnvel fullorðnu fólki í kristindóminum; hjelst sá siður allt fram á pessa öld. Guðbrandur |>orláksson biskup á Hólum kom aptur á fót prentsmiðjunni og ljet prenta margar bækur fyrir alpýðu, helzt guðsorðabækur, og var biblían pá öll gef- in út á íslenzku. Nú fóru margir alpýðurnanna að læra að lesa, og er pað undravert, hversu pað gat orð- ið, par sem enginn skóli var til fyrir alpýðu; en hjer á landi hefur einhver sneflll verið eptir af gamalli fróðleiksfýsn, og svo unnu prestarnir trúlega að pví að leiðbeina sóknarbörnum sínum og fræða pau eptir megni. Söfnuðirnir voru litlir og pví hægt fyrir prestinn að hafa eptirlit með fræðslunni og leiðbeina mönnum. |>að er prestastjettin, sem eptir siðaskiptin allt til vorra daga hefur uppfrætt og mannað hina íslenzku alpýðu, og pær pakkir á pessi stjett skilið, að hún hef- ur eigi haft eigingjarnan tilgang með fræðslu sinni. Að vísu veittu peir mesta kennslu í kristilegum fræðum, svo uppfræðslan varð nær eingöngu kirkjuleg, en peir stuðluðu líka til pess, að alpýða fræddist um sem flesta hluti, og víst er páð, að margir bændur komu sonum sínum og dætrum á prestssetrin til mennta um lengri eða skemmri tíma. Margir prestar kenndu líka ungum niönnum allan skólalærdóm; urðu svo mjög margir lærðir menn á landinu; sumir peirra tóku aldrei prests- vígslu og bjuggu sem bændur alla tíð, og voru optast
Beinir tenglar