Tímarit um uppeldi og menntamál

						32

Snnir beztu og uppbyggilegustu menn. Prestarnir hafa

lifað við sömu kjör og alpýðan, verið vinir hennar og

ráðgjafar, og eru sjálb'r gengnir út frá henni, og hafa

ætíð staðið fremstir í flokki peirra manna, sem bafa

barizt fyrir rjettindum pessa lands. J>að er peim að

pakka, að svo að segja hvert heimili á íslandi varð á

öldinni, sem leið, að skóla, par sem bvert barn lærði

að lesa og foreldrarnir voru kennarar barna sinna, og þar

sem hinar gömlu sögur voru lesnar ár eptir ár. Slíkt

fyrirkomulag hafði varla nokkurt land, um petta leyti,

og við byrjun pessarar aldar var alpýðufræðslan svo

jöfn hjer á landi, að merkir útlendingar, sem ferðuðust

bjer, dáðust að, og óskuðu, að hún væri eins í sínum

átthögum.

Nokkru fyrir aldamótin síðustu fóru að koma út

ýms fræðandi rit fyrir almenning, og voru Lærdóms-

listafjelagsritin hin helztu meðal peirra; eptir það kom

ýmislegt fræðandi á prent að tilhlutun Magnúsar

Stepbensens í Viðey. Hannes biskup Finnsson ritaði

kvöldvökurnar, sem á peim tíma var hin bezta alpýðu-

bók, og ýmsir rituðn pá góðar bækur fyrir alpýðu.

Bókmenntafjelagið tók til starfa; í pví komu út margar

góðar bækur; og pegar kom fram um miðja öldina,

bafði bókagjörð og blöð stórum aukizt, og alþýða las

miklu meira, en áður; alþýðumenntunin batnaði smátt

og smátt, en allt fyrir það var benni mjög ábótavant,

og er það enn, pví eigi er pað fyr en nú á síðustu

árum, að almenningi er kenndur reikningur og skript,

og pó lítið; um aðra fræðslu er ekki að tala nema á

stöku stað. Mjög er misjöfn alpýðufræðsla á landi

hjer, eins og öll menning yfir höfuð; hún er miklu

betri á norður- og austurlandi en fyrir vestan og sunn-

an. í sumum sveitum fyrir norðan hafa í mörg ár

verið umgangsskólar og lestrarfjelög, en lítið hefur verið