28 eins vera einn skóli, og að allir aðrir drengjaskólar, sem hjer og hvar sjeu, skuli niður lagðir, pví að danskir og pýzkir skólar spilli fyrir latínuskólunum. Af pessu hanni sjest að eitthvað hefur verið til af öðrum skólum en latínuskólum fyrir siðbót; munu betlimunkar hafa haldið pá, og í peim hefur naumast verið kennt annað en hinar algengustu bænir. Bannið gegn skólum pess- um hefur sjálfsagt einkum stefnt að pví að eyða sam- keppni við latínuskólana, og með fram leitt af pví að peir hafa verið ljelegir, og pví ekki pótt eptirsýnd í að peir hyrfu úr sögunni. það má ráða af pví, að leyfi var pó gefið að koma upp skrifskólum handa drengjum og stúlkum og peim, sem ekki væru hæfir til að læra latínu. Slíkir skólar gátu að eins prifizt í kaupstöðum, og margir urðu peir víst ekki pá í bráð. Til sveita var fiest fyrst um sinn í gamla horfinu. En að öðru leyti kom þó fram breyting við pað, sem áður hafði verið. Djáknum var boðið að kenna ungum bændalýð kristiu fræði einu sinui í viku hverri á peim stað og tíma, sem presturinn tæki til. þótt pessi fræðsla ætti í upphafi að eins að vera trúarbragða- fræðsla, pá má pó til hennar rekja rætur til alþýðuskól- anna, pví að henni var samfara pörfin á að læra að iesa, og hún kveikti löngun til pess að læra pað. Áhrifum pietismusins1 má pað pakka að alpýðu- skólar urðu almennir í Danmörku. Pietistar töldu betri barnafræðsíu en verið hafði skilyrði fyrir pví að guðs orð gæti fest rætur og borið ávexti í hjörtunum. Fjölg- 1) Sponor (1035—1705 og Francho (1(563-1729) voru helztir af J)cim mönnum, sem þessari stefnu fygldu; þeir voru báðir þýzkir menn. Markmið piotistanna var að vokja lifandi og ávaxtarsama elsku tíl Krists og kristiiulóms í hjörtum mannauna. Frá þýzka- landi barst pictismusinn oins og svo margar aðrar antllogar hrcif- ingar til Danmerkur.
Beinir tenglar