54 uppruna heimsins; síðan er haldið áfram að tala um himinhvelfinguna, steina, plöntur, dýr og mennina, og endað er á því að tala um heimsenda. Hinn bezti rómur var gjörður að bók þessari og henni snúið á 12 Norðurálfumál og 4 Asíumál. Víðsvegar að hófu menn brjefaskipti við Comeníus, og svo mátti heita, að nafn hans vœri á vörum allra lærðra manna. Eitt ritverk hugsaði hann um mikinn hlut æfi sinnar og starfaði töluvert að því, þótt ýms atvik kæmu í veginn fyrir, að hann fengi lokið við það, og aldrei yrði prentaður nema inngangur þess. Það átti að vera nokkurs konar alfræðisrit eða alspeki (panso- phia) eins og hann kallaði það. í þessari alíræði átti að vera biflíusaga, náttúrusaga, uppgötvana- saga, framúrskarandi dyggðadæmi og mannkynssaga. Jafnframt öllum þessum ritstörfum og skólastörf- unum stundaði hann rækilega sálusorgaraembætti sitt, og það og guðfræðina ljet hann sitja í fyrirrúmi. Einn æfisöguritari hans segir: þessi maður haf ði undra þrek til að bera, og er furða, hvílíkur afkastamaður hann var. Mótlætið steðjaði að honum, en gat ekki bugað hann. Hann vann fyrir sjer með kennslu, starfaði í sífellu í'yrir kirkju sína, hafði hönd í bagga með námi háskólastúdenta, átti í brjefaskriptum um guðfræði og stjórnmál, barðist fyrir því, að trúbræð- ur sínir ættu apturkvæmt úr útlegðinni, samdi mörg rit, og vann að kennslubótum. Þessi störf voru svo mikil og margvisleg, að ólíklegt mátti heita, að einn maður gæti leyst þau af hendi, svo við mætti hlíta eða líkt því sem Comeníus gjörði. Slíkt var að eins auðið fyrir afkastamann, er notaði hverja stund sam- vizkusamlega. Hann segir sjálfur um það: Jeg hef fest svo djúpt í huga mínum þessa ráðlegging Seneca:
Beinir tenglar