Uppeldi og menntun G UÐB J Ö R G V I L H J Á L M S D Ó T T I R O G 14. árgangur 2. hefti, 2005 Kynjamunur í hugrænni kortlagningu starfa Tilgangur flessarar rannsóknar var a? kanna kynjamun í hugrænni kortlagningu starfa (starfshugsun) og rannsaka hvers e?lis hann væri. Úrtaki? í rannsókninni var 911 unglingar í 10. bekk grunnskóla, 414 stúlkur og 497 drengir. Þátttakendur voru be?nir a? segja álit sitt á 12 atri?um í 11 ólíkum störfum. Ni?urstö?ur leiddu í ljós verulegan mun á sýn drengja og stúlkna á störfin, sérstaklega á ?kvennastörfin.? Í samanbur?i vi? stúlkur töldu drengir a? ?kvennastörfin? væru mun vir?ingarminni, sí?ur gagnleg og fælu í sér minni ábyrg?. Þá töldu drengir a? hærri tekjur fengjust fyrir karlastörfin, en stúlkur töldu a? hærri tekjur fengjust fyrir kvennastörfin. Hins vegar voru drengir og stúlkur yfirleitt sammála í kortlagningu sinni á flví a? hva?a marki störf væru karlleg e?a kvenleg. Þessar ni?urstö?ur ganga gegn kenningu Gottfredson um algilt hugrænt kort af störfum flví kerfisbundinn munur var á starfshugsun drengja og stúlkna. Ni?urstö?ur sty?ja kenningu Bourdieu um a? ólíkur veruháttur (habitus) kynjanna lei?i af sér ólík hugarferli. A? lokum er flý?ing flessara ni?ursta?na fyrir a?fer?ir í náms- og starfsrá?gjöf rædd. Í forsetatí? Vigdísar Finnbogadóttur var hópur leikskólabarna spur?ur a? flví hva? flau ætlu?u a? ver?a flegar flau yr?u stór og drengur innan hópsins svara?i: ?Forseti Íslands?. Þá var? einni stúlkunni a? or?i: ?Abbabbabb, strákar ver?a ekki forsetar.? (Berglind Helga Sigurflórsdóttir og Helga Helgadóttir, 2004). Ljóst er a? or?askipti sem flessi hef?u veri? óhugsandi á?ur en kona var? forseti ári? 1980. Þa? minnir á a? hugsanir um fla? hva? er vi?eigandi a? konur e?a karlar starfi eru há?ar a?stæ?um í samfélaginu og a? flessar hugsanir breytast t.d. me? nýjum fyrirmyndum e?a reynslu. Í bæ?i sálfræ?i og félagsfræ?i hefur fla? vi?horf veri? ríkjandi a? vi? hugsum öll eins um störf, m.ö.o. a? vi? höfum öll sama hugræna korti? af heimi starfanna (Goldthorpe og Hope, 1974; Gottfredson, 1981). Dæmi um fletta sjónarmi? innan félagsfræ?i er stigra?a?ur starfakvar?i Goldthorpe og Hope (1974). Þeir byggja á kenningu Weber um vir?ingarstö?u starfa og telja a? á kvar?a sem fleir kalla almennan gæ?akvar?a (general goodness scale) meti allir störfin eins. Innan sálfræ?i sta?hæfir Gottfredson (1981), og byggir fla? á fyrri rannsóknum, a? allir hugsi eins um störf. Einstaka rannsóknir hafa fló sýnt fram á félagslegan mun í starfshugsun (Coxon og Jones, 1978; Guichard, Devos, 57 G UÐM U N D U R B . A R N K E L S S O N uppeldi_14arg_2hefti_9 copy 12/13/05 9:49 AM Page 57
Beinir tenglar