Neyshwatn eða hreinsaður sjór við fiskvinnslu ? Grein eftir Baldur Johnsen í grein þessari erfjallað um notk- un á sjó i slaðferskvalns við hreins- un og þvolta á sjávarafurðum. Sjór k/órhreinsaður með rafgreini varð- veitir ótrúlega vel bragð, lykt, gerð, fersklegt útlil og ónnur gœði gaffal- bita og sildarflaka sem lögð hafa verið niður i dósir, enda nota þœr verksmiðjur í fiskiðnaði í Sviþjóð og viðar, sem lengsla hafa reynsiuna og best hafa orð á sér fyrir góða vöru, eingóngu hreinsaðan sjó við slika starfsemi en ekki ferskvatn. Það þarf að mörgu að hyggja og vanda hvert skref á öllum stigum framleiðslunnar þar sem viðkvæm matvæli eiga í hlut eins og dósa- matur af ýmsum gerðum, sem fer beint á borð neytandans. Hér á landi hafa því miður ofl orðið mis- tök í þessum efnum, sem eru stór- hættuleg og geta komið varanlegu óorði á íslenska framleiðslu. I fersku minni eru hin afdrifaríku mistök í niðurlagningu á síldarbit- um og niðursoðinni rækju. Það er erfitt hér á Islandi að verjast óhreinindum úr umhverf- inu þar sem sorphirðingu og þó sér- staklega skólpmeðferð er víða mjög ábótavant, t.d. oftast látið nægja að leiða skólp niður í næstu fjörur sem oft eru við hliðina á fiskiðjuver- unum. Slíkt er óverjandi. Af þessu tilefni rifjaðist upp fyrir mér ferð sem farin var ár- ið 1958 á vegum bæjarstjórnar Vestmannaeyja til þess að skoða aðferðir eyjabúa í Víkinni (Bohus- lán) fyrir norðan Gautaborg í Sví- þjóð til öflunar neysluvatns, sem ekki er fáanlegt í eyjunum. Eftir þessa athugun var ákveðið að leiða vatn úr landi til Vestmannaeyja. Leiða þarf það úr landi yfir djúp og breið sund, en það þótti dýr vatns- öflun og var því snemma lögð áhersla a að nota sjó í hinum mikla fiskiðnaði sem stundaður er í þess- um eyjum. Til þess þurfti að hreinsa sjóinn og fannst nú miklu betri aðferð en áður hafði þekkst, þ.e. klórhreinsun með rafgreini. Sú aðferð gaf miklu betri afurúir en áður með meira geymsluþoli. Undirritaður skoðaði nokkrar stórar verksmiðjur á þessum slóð- um, einkum í Lysekil, t.d. hinar frægu ABBA-verksmiðjur. Það verður að segjast eins og er að ekki lágu leyndardómar niðursuðu né niðurlagningar á glámbekk þar. Ferðalangur úr Vestmannaeyjum, sem gat verið hugsanlegur keppi- nautur, fékk að vísu að koma inn í einn verksmiðjusalinn en varð að standa á afgirtu svæði í einu horn- inu fjarri fólki og tækjum (iðnað- arnjósnir eru mikið stundaðar og mættu Islendingar vara sig með sinn séríslenska iðnað). Hins vegar leyndu sér ekki þau tæki utan dyra þar sem klórhreins- un á sjó fór fram í stórum geymum, en þar leiddi vísindamaðurinn og efnaverkfræðingurinn Martin Lundborg, forstöðumaður Haf- rannsóknastofnunarinnar í Lysekil, undirritaðan í allan sannleikann. Eftir beiðni fiskiðjumanna hannaði hann sjóklórhreinsunaraðferð með rafgreini. Þessi klórhreinsunarað- ferð hentaði fiskiðnaðinum og gaf mjög góðan árangur þar sem aðrar aðferðir dugðu ekki við hinn óhreina sjó á þessum slóðum. Þar að auki átti sjór miklu betur við sjávarafurðir til hreinsunar og þvotta heldur en ferskvatn og máttu menn raunar vita það fyrir- fram. Hér á eftir verður gerð nánari grein fyrir klórhreinsunartækjum Martins Lundborg. Hentug aðferð Allt frá því að Svíinn Scheele uppgötvaði klór árið 1774 hefir þetta efni verið notað, fyrst til lykt- areyðingar en síðan til sótthreins- unar, ýmist í formi „klórgass" eða „hypochlorite". Um aldamótin síðustu var þegar farið að nota klór til hreinsunar neysluvatns, og þó fyrr og ekki síður til gerilsneyðing- ar á skólpi og öðru óhreinu frá- rennsli víða um lönd, þar sem Fréttabréf um HEILBRIGÐISMÁL 1/1980 31
Beinir tenglar