F A S t S T í íí N breytt. Má segja aö þar sé helst einhver staður fyrír fullyrðingum Á. J. £n þess b:r að gæta að þetta eru þær réttarathafnir, sem oítast er breytt hjá ollum dómui- um vegna þess að úrskurðina varð- ur að kveða upp strax eða mjög skjótlega og því lítill umhugsun- arfrestur, og auk þess koma venju- lega ný gögn og nýjar málsástæð- ur íram í æöra rétti. Eg hygg að moð þessu sé hrak- ið fullyrðingum Á. J., þelm er eg áðan nefndi og einnig þeim orð- um hans í sorcu groin, að „tiæst- um hvert einasta" mál héðan fái þau endalok, sem hann nefndi. A. J. setur innan gæsalappa klausu sem á (eftir því) að vera orðrétt úr dómi mínum í máli (Binars í Norðurgarði og P. Guð- ÍónsBonar). Hún er a þessa leið: „Það er ekki sjáanlegt að E. hafi orðið íyrir neinum skaða, en þó þykir rótt að P. greiði honum 25 i skaðabætur". Og hann bætir við: „hafa margir heyrt meiri heimsku en þetta?" Eg verð því miður að lýsa yfir að hér er réttu máli hallað nokkuð mikið. Fyrst og fremst er tilnefnd klau?a alls ekki i dóminum eða nokkuð svipað henni. Eg segi aðeins i dómnum að Bönnunarskyldan um tap þeg- ar menn í óleyifi nytfæri sér eign- ir aunara, beri að leggja á þann, sem slikt gerir, en ekki á hinn ¦em fyrir skaðanum hefir orðið, Þe«s vegna sagði eg f dóminum, að greiBa skyldi E. 25 kr. bætur þar sem íullyrðingn hans um 25 kr. skaðann væri ekki hnekt. — Annars er rétt að taka fram að enda þótt dómi þessum væri breytt þá var malsk osfcnaðui i hæzta- réttl látinn falla niður, (sem al- drei er gert nema þegar um vafa- mál er að ræða) og svo er sagt i niðurstöðu hæztarétt&r. „ Ákvæði auk&rétt&rdómsins um málskostn- að, um ómerkingu átaldra um- mæla og Bekt fyrir ósæmilegan rithátt staðfestíst" — avo tæplega er unnt með nokkrum rökum að halda fram, að hér hafl verið um aérataka heimsku eða viUeysu nrína að ræða, Það er rétt að eg var einu ¦inhi «ektaður fyrir ranga máls- meðferð og drátt á mali. Þetta var í sakamali. Astæðan var engin önnur en sú, aö eg sá fyrir það sem seinna kom á dagiurt, afi kærði var sýkn, en að vel gæti komið fyrir að kærandi færi sjálf- nr 1 tugthúsið. Eg reyndi þvi að eyða málinu og sætta aðila (Helga Benediktsson og Guðmund írá Háamúla og hafði þess vegna báða aðila saman við prófla, Bem var hin ranga malsmeðferð). Eg þarf ekki að skammast mín fyrir þetta. „Drátturinn" sem eg er sektaður fyrir var nú reyndar ekki eingöngu ruín megin. Eins og döm- ur hæztarj. ber með sér var málið sent til sýslum. Rangarvallasýslu frá mér 12. april 1929, en kom aftur til mín þaðan seint í janúar árið effcir. Sá sýslumaður var líka að reyna að koma vitinu fyrír kæranda. það hefir undanfarið verið óspart reynt að koma þvi inn hjá al- menningi, að eg væri bæði mis- vitur og hlutdrægur dómari. Eg hygg að þelta slúður hafi haft óbein áhrif á írurahlaup A. J. Það sem nú heflr verið sagt eru aðeins staðreyndir, sem dregnar hafa verið fram, og sem hver getur lagt dóm á eftir vild. 3taðreynd- irnar sjást í dómasafni hæztaréfct- ar, Bem allir eiga aðgang að. Og ef það er rétt, sem A. J. heldur fram að „fæstir hér" þori að treysta dómum mímun, en fleBtir sem hafl nokkur auraráð r«yni að koma málum sinum til hæzta- réttar, þá ætti það að vera nokk- ur huggun almenningi og spara honum nokkurn kostnað að vita að segir • og skrifa þrem dómum mínum í málura manua-béí' hefir verið breytt. Þegar litið er tilþess að eg hafl dænit mbrg hundruð dóma hér siðan eg iók við em- bættinu getur þetta varia Kallast há tala. Eins og A. J. ber fram í dags- birtuna (og eg sízt misvirði) hinn órökstudda kjafthátt um mig, sem dómara, eins ber haun sama á borð þegar hann dæmir um störf mín sem umboðsmanns. En ein- mitt þess vegna fanst mér eftir nánari yflrvegun rétt að svara á- deilu hans. Þvi að eg veifc sjálf- sagt ekki neroa brót af öllum þeim álygum og mannskemdum, sem kónar elns og Þorst. Viglunds- Bon, ísleifur Högnason o. 11, sam langar til að koma mér héðan, spúa i hlusfcir almennings. Eg heyri •kki nema bergmálið endrum og eins. A. J. segir að eg haíi altaf ver- ið bændum „mjög erflðnr" sem umboðsmaður. Telur hann þa fyrst landaskiftin og segist ekkert hafa við þau að athuga, „hefðu þau verið framkvæmd á heiðarlegan hátt". Þetta eru þung orð ef mak- leg væri, En er nú ekki rétt að rifja einu sinni í þessu sambandi upp afskifti min af þessu máli ? Þau voru þessi að eiga frumkvæð- ið að hugmyndinni, frumkvæðið að því að stinga á því við hina æðstu umboösstj6rn, frumkvæðið að því að tala um það við Sigurð Sigurðsson búnaðarmálastjóra. Það var búnaðarfélagi íslands sem var falið að semja við bændurna, og það var Pálmi Einarsson búfr. sem árið 1927 gerði siálfa samniugana við þá, orðaði þá að öllu leyti — án þesB að eg kæmi þar nærri — og kom með þá til mín undirrit- aða af bændunum. Einu afskifti mín af framkvæmdum þessa máls voru þau að þegar ég sá að Pálmi var með samningum sínum að koma því til leiðar að ekkert land — eða sama Bem — varð eftir handa þurrabúðamönnum, þa fann eg þá úrlausn að semja við all- marga bændur, að taka aðeins tvo hektara í sinn iilut með vissum íorréttiudum. Með þessu bjargaði eg málinu og eg veit ekki til að þöir bændur hafl nokkurntíma nokkur þeirra talið mig haía snið- farið sig eða ílekað. Eg man ekki hvo.it eg aagði orð þau, sem A. J. hefir eftir að það væri alvegsama jþvort bændur samþyktu skiftin eða ekki því að landinu yrði samt skift. En það man eg að þáver- andi Atvinnumálaráðherra taldi engin tormerki vegna landskifta- og jarðræktarlaganna að ná skift- unum, enda þótt einhver eða ein- hverjir vildu það ekki. En hitt er víst að allur fjöldinn vildi það og var á sama máli og eg, að þ&ð væri þeim sjálfum ávinningur að hafa aBitt eigiðtland*, en ekki allt i samkrulli við aðra. Með þassu er sýnt að um „óhaiðarleg" landskifti var ekki að ræða og aízfc af mér, sem ekki kom nálægfc þeim sjálf- um og aðeins hélfc mér lasfc við gerða samninga milli bænda og Pálma búfr. Samningarnir voru fi'jálsir, en kom aðeius fram mis- munandi skilningur (eins og oft gengur og gerist) á þvi hvað þeir að nokkru leyti feldu í sér. Um kindastriðið fræga Bkal eg vera stuttorður. A. J. segir að eg hefi helst, viljað að bændur íæri með ailar kindur sínar af Heima- landinu, en þeir hafi ekki viljað, því að þeir hafi mátt hafa þar 12 kindur hver skv. byggingarbréf- unum. Ilvortveggja er réfct. En sá hængur er aðeius á því, að siðar voru gorðir samningarnir og effcir þeim skuldbundu bændur sig til þess að hafa kindurnar á sinu eigin landi „hagbeltar'landi. Marg- ir auk þe»s, til þess að hafa eng- ar kindur. En þar sem þeirri deilu er ntf lokið með þvf að bændur buft þær aðeins á „Fjöll- unum", þá mega báðir aðilar una vel við að svo stöddu — ef roll- urnar bara haldast þar. Þá kemur þáttur, »em Á.. J. fanst svo „ljótur og ómannúðleg- ur" að hann yiði að rifca 'grein sina þess vegna. Felst eg á það með honum „að ljótt væri ef satt væri". En svo er alls ekki. Fjarri því. Hann aegir að engir hagar eigi að íylgja þeim jörðum, sem hér eítir verði bygðar og svo hækki jarðarafgjaldið. Veiði þá eignir manna, sem þar hafa búið verðlausar. Ætlun mín var að „hinar meiri jarðir" hóldu sér, en hinar minni (tveggja hektara jarð- irnar niðri í kaupstaðnum) legðist atveg niður og hlunnindin fæii til melri jarðanna. Vitanlega geta menn ekki búist við að jarðar- leigan haldist öbreytt, þar sem alt- af er verið að hækka löðargjöld annarstaóar á Eyjunni. Eu sú hækkun er ekki runnin frá mér. Þessa ætlun mína höfðu fyrv. ráðherrar samþykt. En núverandi ráherra vildi helst leggja allar jarðirnar niður um leið og þær losnuðu og skifta þeim í heild sinni milli þurrabúðarmanna { skákir eins og öðru landi. Frá þessu fékk eg ráðherrann til þes« sumpart að falla, og kemur niður- staðan í Vjós i bréíaskriftum út af væntanlegri byggingu á Brekku- húsum. Þar segir í bréfl Káðherra. dags. 12. jan. þ. á. „ef jðrð þessi losnar úr ábúð þá vill ráðuneytiB, að túnið með hagagöngu fyrir 16 kindur { Bjarnarey og fuglatekju móts við cðrar jarðir í Heimaey og Súlnaskeri só leigt fyrir 150 kr. með þeim skilyrðum að húsið á jörðinni sé keypt af væntaleg- um ábúanda fyrir matsverð út- tektarmanna. Hitt land jaríar- innar sé leigt i skákum til rækt- unar með vonjulegum skilmalum, þó eigi meira en 3 hekt. sama manni'. — Eftir þessu getur bónd- inn sem kemur íengið 2 ha. land i viðbót til þesB að rækta og hafa fyrir haga. Eg stakk uppa leigunni 100—150 kr. og að nýji abúand- inn fengi 2—3 hektara af rælct- anl.landi og aæti auk þesa fyrir öðrum þegar liann heíöi lokið ræktun á þessum 2—3 hekt. — Voiu þessar uppástungur bygðar á viasunni um það að Káðherra vildi ekki samþykkja að jörðin héldist óbreýtt. Eg veit að bæBi A. J. og aðrir sja, að eg hefl ekki farið neinar ómannúðleg&r leiðir i feessu, held- ur viljað taka fylsta tillit til hags- muna Iráfarandi, eBa erflngja þeirra og tekiat þaB að mestu leyti. Um viðskifti mfn og ábúenda Þorlaugargorðis, er það eitt að segja, að eg lét tvisvar mælaland- ið (Helgi Benónýsson og Axel Bjarnasen). Komust þeir akki að sömu niðurstöðu. Það erþvínokk- uð mikið ofmælt að eg hafl marg- svikist um að gera þetta. En það heflr verið öiðugt að útvoga jörð- inni þaö laud ar hún kynni aB eiga heimtingu á &ð íá vegna rangrar mælingar eða kortlagning- ar bún.fél. i upphafl, »vo ábúend- um likaði. Því ekki er unt aB taka frá þaim sem hafa þ&r rétt lönd samningsbundin. En nú er ætlunin að mæla Ofanleytisland. þvi að þar telja hlutaðeigendur, að líklegt muni vera að girt hafi vorið meira land en jörðin eigi tilkall til. A. J. (og margir aðrir) líta svo á, að eg hugsl of mikið um hag rfkissjóðsins, en of lítið um hag bænda og annara, sem verfia að leigja hér lönd og löðir. Eg held, nei eg veit, að hvortveggja er al- gerlega rangt. Eg reyni að fara hinn gullna meðalveg þó &fi vand- rataður sé, og reynzlan er sú &8 ríkissjóður ber hallann, en ekki al- menningur. Eg hefi aldrei stungið upp á nokkurri Iððarhmkkun i Vest- mannaegjum. Heldur reynt að berj- ast á móti að slfkt væri gert, En það hefl eg talið akyldu mína, og það hefl eg garfc að lata menn borga (lága) leigu eftir lóðir, tem Þeir nofcuðu, bæði undir þerrirtita,
Beinir tenglar