Þjóðernissinninn

						ÞJÖÐERNISSINNINN

Hvar er sumaratvinnu að hafa?

Vilja menn láta gera tilraunir með þorsk-

útgerð á Grænlandi tim sumartímann?

Hvort er réttara að nota stöðvar í landi eða

stór flutningaskip til að leggja fiskinn upp í?

Mér hefir lengi verið það áhyggju-

efni, hvort eigi væri neinsstaðar hægt

að fá sumaratvinnu fyrir smábátaút-

veginn, og á ég þá þar við vélbáta frá

15 til 25 smál. og jafnvel minni báta,

eða svokallaða trillubáta.

Það hefir sýnt sig nú um morg und-

anfarin ár, að hér við land eru hvergi

svo auðug þorskmið að sumrinu til, að

útgerðin geti borið sig fjárhagslega.

Ég hefi sjálfur fyrir þrem árum reynt

þorskútgerð fyrir vestan og norðan land

með ágætum bátum og mestu dugnað-

armönnum, en það bar sig ekki. Þó var

fiskverð betra þá en nú, en aflinn var

of lítill. I fyrra fóru nokkrir bátar af

Akranesi til Austfjarða til þorskveiða,

en árangurinn varð sá, að útgerðin og

skipshöfnin hafði ekki annað en tap og

leiðindi af förinni.

]Eg hafði fyrir mörgum árum hreyft

því á aðalfundi Fiskifélags Islands, að

Fiskifélagið skyldi beita sér fyrir því,

að láta' rannsaka útgerðarskilyrði við

Grænland um sumartímann, og gerði ég

það að tillögu minni, að ríkið léti 50

þúsund krónur af mörkum í tilraunina.

Þetta fékk lítinn byr þá og féll svo nið-

ur, þangað til í vetur á aðalfundi Fiski-

félagsins, að ég kom á ný með tillögu

um að rannsakaðir yrðu útgerðarmögu-

leikar fyrir smábátaflotann íslenzka við

Grænland um sumartímann og að fund-

urinn kysi þriggja manna nefnd til að

rannsaka þetta mál, og skyldi hún skila

áliti u'm það fyrir næsta aðalfund fé-

lagsins, sem haldinn yrði í febrúar

næsta ár (1935). Var þetta samþykkt

og voru kosnir í nefndina Árni Friðriks-

son, fiskifræðingur, Geir Sigurðsson,

skipstjóri, og Öskar Halldórsson, út-

gerðarmaður. Síðan nefndin var kosin

höfum við haldið fundi um þetta mál

og fengið hver í sínu lagi töluvert af

upplýsingum. Auk þess var Árna Frið-

rikssyni falið að skrifa stjórnarráðinu

hér og biðja það um að skrifa dönsku

stjórninni og fá hjá henni Ieyfi fyrir

2—3 höfnum á Grænlandi, þar sem ís-

lenzkir fiskimenn og íslenzk útgerð

fengi að athafna sig um sumartímann.

Árni Friðriksson hefir fengið mikinn

áhuga fyrir þessu máli og skrifaði ný-

lega ríkisstjórninni hér og spurðist fyr-

ir, hvort hún mundi ekki vilja leggja

eitthvað fé af mörkum nú þegar, svo

að hægt væri að gera tilraun strax í

vor með t. d. einn togara, og væri þá

hægt að fylgja fiskinum eftir á þær

slóðir, sem Árni heldur að hann muni

fara, er hann gengur frá landinu og

yfir til Grænlands. Svar við þessu er

enn ókomið frá ríkisstjórninni. Árni

Friðriksson hefir ennfremur skrifað Fé-

lagi íslenzkra togaraeigenda hér og

spurt hvort það vildi leggja til skip og

hálfan útgerðarkostnað á móts við rík-

isstjórnina í þessa tilraun. Félag togara-

eigenda hefir nú sem stendur þetta mál

með höndum.

Það er augljóst hverjum manni, að

ef hægt væri að framlengja vertíðina

hér með því að fylgja fiskinum eftir,

þó ekki væri nema 10—14 daga, mundi

það auka velmegun útgerðarinnar stór-

kostlega og veita ógrynni fjár inn í

landið.

Með því lága verði, sem nú er orðið

á síldinni, er engin leið til að láta rek-

netaveiði bera sig. En hinir góðu og

kraftmiklu bátar, sem Vestmannaeyj-

ingar, Akurnesingar og Keflvíkingar

eiga, eru tilvaldir til að fara til Græn-

lands um sumartímann, og ætti það

ekki að vera meiri vandi fyrir okkur

Islendinga að sækja þessi mið á sumr-

in, en aðrar þjóðir, sem sækja afla sinn

og sumaratvinnu þangað.

Þetta mál er að mínum dómi eitt-

hvert mesta hagsmunamál, sem nú er

á döfinni, fyrir íslenzka útgerð, og verð-

ur að rannsaka það gaumgæfilega og

fá menn til að gera tilraunir með það,

sem ríkisstjórnin verður að sjálfsögðu

að kosta að einhverju leyti.

Ég hefi talað um þetta við fjölda

erlendra ög innlendra sjómanna, sem

við Grænland hafa fiskað, og er það

álit þeirra, að enginn vafi leiki á því,

að Islendingar eigi þar óplægðan akur.

Það getur verið mikið vafamál, hvort

eigi að hafa fastar landstöðvar á Græn-

landi fyrir þenna útveg, eða hvort rétt-

ara væri að hafa svokölluð móðurskip,

sem tækju við fiskinum af bátunum

og fylgdu þeim eftir á hin mismunandi

mið. Við nefndarmennirnir munum afla

okkur upplýsinga í þessu efni og athuga

kostnaðarhliðina, hvort muni ódýrara að

hafa móðurskip eða landstöðvar. Þegar

svo svar Dana kemur, hvaða höfnum

eða stöðum þeir vilja úthluta okkur, þá

fyrst er hægt að taka ákvörðun í þessu

máli, því þannig gæti svarið orðið, að

staðir þeir, sem við fengjum úthlutað,

væri ill-nothæfir.

Menn vilja kannske svara þessu máli

því, að við höfum nægan fisk hér við

land og þurfum ekki að sækja fisk til

annarra landa á meðan jafnerfitt og

þröngt er um fisksölu og nú er. En þeim

vil ég svara því, að þannig má enginn

maður hugsa — að ætla sér að leggja

árar í bát og láta svo aðrar þjóðir fylla

upp þá markaði, sem við höfum. Að

sjálfsögðu ber okkur að halda sem fast-

ast þeim marköðum, sem við höfum,

og leggja allt kapp á að afla okkur

nýrra. Enda er venjulega gott verð á

saltfiski og skortur á pressfiski að

haustinu til.

Sjómenn og útgerðarmenn verða sjálf-

ir að fylgja þessu máli fast eftir, ef

þeim leikur nokkur hugur á því.

Öskar Ha<lldórsson<.

Htbts yegna týs II

Qskar Hallflorsson?

Mér var það ánægjuefni er ég heyrði

að Öskar Halldórsson yrði í kjöri í Vest-

mannaeyjum af hálfu þjóðernissinna, og

vil ég gera grein fyrir því með nokkrum

orðum.

Ég hefi þekkt Oskar lengi og veit að

hann er fæddur og uppalinn á Akra-

nesi og af góðu fólki kominn. Faðir hans

var einhver mesti dugnaðar- og atorku-

maður á Akranesi og var lengi formað-

ur á opnum skipum, eins og þar gerð-

ist í þá daga. Á Akranesi ólst Óskar upp

þar til hann var 11 ára, og vandist

vinnu þar, eins og allir unglingar á þeim

árum. Síðan fluttust foreldrar hans til

Reykjavíkur og hefir Óskar að mestu

átt þar heima síðan. Faðir hans drukkn-

aði í'yrir mörgum árum, en móðir hans

er enn á lífi og býr hjá Öskari.

Það sýndi sig snemma, að Öskar Hall-

dórsson var mjög þrekmikill, viljasterk-

ur og óvenju-duglegur til allrar vinnu.

Um fermingu fór hann á Hvanneyrar-

skólann; sigldi síðan til Danmerkur 16

ára gamall og lærði garðrækt þar. Kom

hann heim aftur 19 ára gamall og hafði

garðrækt í 2 ár á Reykjum í Mosfells-

sveit. Rak hann það fyrirtæki með mikl-

um dugnaði og fyrirhyggju og flutti

hann með sér heim ýmsar nýjungar í

þeirri grein, eins og t. d. ræktun tómata.

Það mun hafa verið árið 1916 að

Öskar Halldórsson breytti um atvinnu-

grein og byrjaði þá á lifrarbræðslu í

Herdísarvík og Selvogi. Eftir 2 ár vorn

lifrarbræðslur hans orðnar 12, víðsveg-

ar á landinu. Gengu þær vel og hon-

um græddist fé. Um það leyti byrjaði

hann á útgerð og síldarsöltun, og má

segja, að um 15 ára skeið hafi hann

verið einhver stærsti síldaratvinnurek-

andi á landinu.

Jafnhliða síldarsöltuninni rak öskar

útgerð með mótorbátum og línuveiður-

um í mörg ár og var ég starfsmaður hjá

honum við þá útgerð í nokkur ár. Það