ljós er Landsuppfræðingarfélagið var stofnað rétt fyrir aldamótin 1800, er 1000 manns gerðust kaup- endur að ritum þess, en alls væru 6000 húsfeður í landinu, þar á meðal 200 embættismenn.12) Forn- ritafélagið í Kaupmannahöfn var stofnað 1825 og safnaði áskrifendum víða um hehn. Alls voru áskrifendur 1000 en af þeim voru 500 bændur og 200 vinnumenn á Islandi. Timaritin Ármann á alþingi, Fjölnir og Ný fé- lagsrit höfðu um 500 áskrifendur. Á því árabili var mannfjöldi á landinu 46—59 þúsund. Til sam- anburðar er þess að geta, að sams konar tímarit í Danmörku voru álitin hafa háa áskrifendatölu ef hún náði 500. Þá var fólksfjöldi í Danmörku um það bil 26 sinnum íbúatalan á Islandi. Það fer ekki milli mála að menn upplýsingar- stefnu hérlendis unnu mikið og gott starf i þágu mennta og menningar, fyrir bættum atvinnu- og verzlunarháttum. Þeir fylgdust vel með framvindu allri í Norðurálfu og áhrifa þeirra gætti langt fram eftir 19. öld. En hitt ber lika að hafa í huga, að upplýsingar- og fræðslustefna með skynsemistrú sína virðist hafa átt sérlega vel við hugsunarhátt íslendinga. j HEIMILDASKRÁ: Befolkningsforholdene i Danmark i det 19. Aarhundrede. Danmarks Statistik, Stat. Tabelværk, Femte Række, Litre A, Nr. 5, Kbh. 1905. Bergsee, A. F.: Den Danske Stats Statistik IV, 1853. Bjarni Thorsteinsson: Om Islands Folkemængde og oecono- miske Tilstand. Kbh. 1834. —• Æfisaga amtmanns Bjarna Thorsteinssonar ... Tímarit hins isl. bókmentafél. XXIV, Rvk. 1903. Endurminningar Páls Melsteðs. Hið ísl. fræðafél. i Kph. 1912. Fjölnir II, Kph. 1835. Fra Stænder til Folk. Syv Radioforedrag. Udg. af Institutet for Historie og Samfundsökonomi, Kbh. 1943. Hallgrímur Hallgrímsson: Islensk alþýðumentun á 18. öld. Sérpr. úr Tímanum. Rvk. 1925. Hannes Finnsson: Qvöld-vökurnar 1794. Fyrri parturinn. Leirárgörðum 1796. J^rgensen, Harald: Tidsskriftpressen i Danmark indtil 1848, Kbh. 1961. Lovsarnling for Island II-XIII, Kbh. 1856-1860. Nanna Ólafsdóttir: Baldvin Einarsson og þjóðmálastarf hans, Rvk. 1961. Selmer, H. P.: Kbh. Universitets Aarhoger for 1837-1848. Skólaskýrslur Bessastaðaskóla. Þorkell Jóhannesson: Saga Islendinga VII, Rvk. 1950. Handrit i þjóðskjalasafni: Bréfabækur biskupa. 12) Kvöld-vökurnar 1794, bls. XIII. 19. JUNÍ Konur rangindum beittar - Réttindi kvenna Frú Mary Stott, ritstjóri kvennaþátta The Guardian, flutti þetta rabb í kvennatíma B.B.C. Þú ættir að fá þér bókina The Punch Book of Womerís fíighls, ef þig langar til að skilja, hvers vegna fólk eins og ég reiðist ungum konum, sem telja, að kvenréttindakonur hafi annað hvort verið alveg gengnar af göflunum eða smávegis skritnar. Auðvitað er bókin skemmtileg. Punch skildi, hvers vegna konurnar höfðu læti í frammi. Aldrei lá nein illgirni að baki, þegar hann skopaðist að þeim. Texta bókarinnar hefur Dr. Constance Rover samið, og er grunntónn textans alvarlegur. Dr. Con- stance Rover gerir mjög skilmerkilega grein fyrir þeirri baráttu kvenna, að litið sé á þær sem full- orðnar. Lýsing hans er krydduð viðfelldnum smá- vísum og hnyttnum athugasemdum eftir Punch. Ljóst er, að áhugi Punch og samúð hefur vakn- að, vegna þess að konur voru rangindum beittar, — skortur var á, að konur nytu lagalegrar verndar, svo sem fyrir grimmum eiginmanni, svo að dæmi sé nefnt. Skopmynd frá síðara helmingi nítjándu aldar sýnir rudda, sem situr í stól og er hugsi yfir dagblaði. Hann segir: „Nýjasta nýtt! Maður hengd- ur fyrir að sparka svo harkalega í konu sína, að hún dó. Ég verð að fara úr stígvélunum!" Hugvitssamar og gldSvœrar. Já, Punch var sérstaklega kurteis maður. Að sjálfsögðu gerði hann á kurteisan, en þó niðrandi hátt, gys að því, að konur skyldu vilja menntast og verða læknar, tannlæknar eða lögfræðingar. Honum fannst gaman að teikna þær karlmann- legar útlits með órólegt, viðkvæmt og kvenlegt hjarta. Undir einni skopmynd hjá honum stóð: „Þegar Meilanion Jones læknir verður þess áskynja, að hann er að tapa keppninni um sjúklingana við Atalanta Robinson lækrh, fagra konu, skellir hann á hana giftingarhring og sigrar." Nokkrar leikandi léttar vísur um konu, sem var tannlæknir, byrjuðu eitthvað á þessa leið: Þú kona, tannlæknir, kær þú ert. Þú hefur alveg stolið hjartanu úr mér. Taktu úr mér litlu jaxlana mina. Ég skal ekkert emja. Dragðu þá úr mér, ef þú vilt. 41
Beinir tenglar