19. júní

						í Iðnaðarmannafélagshúsinu (Iðnó), sem þá var

nýbyggt og þótti höllu líkast. Skyldu námsmeyjar

selja þar fæði, taka „kostgangara". Salarkynni

hússins voru hentug fyrir samkvæmi, svo sem af-

mælis- og brúðkaupsveizlur, og sáu námsmeyjar

um veitingar. Enn fremur báru þær kaffi og kök-

ur, sem þær auðvitað bökuðu sjálfar, fyrir gesti

á leiksýningum Leikfélags Reykjavíkur.

Fyrri hluta vetrar sóttu skólann mest stúlkur

af Austurlandi, seinni hlutann af Vesturlandi. Að

minnsta kosti er ein af námsmeyjunum frá 1898

enn á lífi, Helga María Björnsdóttir frá Svarfhóli

í Stafholtstungum, og skortir nú einn í nírætt.

Helga er grönn og kvik og verður ung í annað

sinn, þegar hún hugsar til námsáranna um alda-

mótin.

„Mér fannst ekki mikið að fara suður um miðj-

an vetur, riðandi með póstinum í rigningu fyrir

Hvalf jörðinn endalausan og veglausan. Við vorum

þrjá sólarhringa að potast alla leið.

Það var margt að læra í skólanum, og ágætur

kennari. Forstöðukona var Fridrika Briem, sem

leit sérstaklega vel eftir því, að við legðum fallega

á borðin. Nokkrar brúðkaupsveizlur voru haldnar.

Við fengum að skreppa á leiksýningarnar, ef ekki

var fullt. Og af því að ég var yngst og höfð í snún-

inga, kom það í minn hlut að færa leikstjóranum,

Indriða Einarssyni, te, þegar hann var að stjórna

æfingum.

Næsta vetur fór ég aftur suður að læra dönsku

og ensku, og bjó þá hjá Leopoldine og Halldóri Kr.

Friðrikssyni yfirkennara. Ég komst á eitt geysifínt

embættismannaball á Hótel Island, af því að ég

bjó í svona fínu húsi. Þar komu Hannes Hafstein

og frú Ragnheiður. Hún var í gulum silkikjól, skó-

síðum, og aldrei í þau sjötíu ár, sem síðan eru

liðin, hef ég séð eins glæsileg hjón. Töfrandi fall-

legur franskur barón lék á selló fyrir dansi. Það

hljóðfæri hafði ekki þekkzt hér fyrr."

Þótt ungu borgfirzku stúlkunni þætti sem hún

hefði aldrei komið á glæsilegra mannamót, mun

baróninn, sem á sellóið lék, einhvern tíma hafa

séð annað eins. Hann hafði leikið í einkasamkvæmi

hjá Bretadrottningu. Og eitt sinn hafði hann ætlað

að halda opinbera tónleika þar í landi. Allir mið-

ar voru seldir, þegar listamanninum varð skyndi-

lega hugfall. Hann kvaddi tónlistina í bili og sneri

sér að umfangsmiklum fjármálaframkvæmdum.

Og nú var hann kominn til Islands.

Þetta var í sannleika óvenjulegur maður. Hann

¦ /rri^^_

lærði íslenzku á örskömmum tíma, var mikill vin-

ur Einars Benediktssonar skálds og deildi með hon-

um sýninni um gullið, sem mundi flæða yfir hina

köldu eyju. Hann var fullur af framfarahug fyrir

Islands hönd, og það var ótrúlegt, hve fljótur hann

var að átta sig á öllu, sem til umbóta horfði. Aðal-

áhugamál hans var að stofna útgerðarfélag, sem

ræki ekki færri en 16 togara. En meðan hann ynni

að framgangi þess, gerði hann umfangsmikla land-

búnaðartilraun. Hann keypti Hvítárvelli, eina

beztu jörðina í Borgarfirði, en byggði jafnframt

stærsta fjós á Islandi fyrir fjörutíu kýr í Reykja-

vík, þar sem nú heitir Barónsstígur. Til heyflutn-

inga þarna á milli fékk hann sér mótorbát, sem

gekk upp Hvítá, og hafði þess háttar farkosti ekki

fyrr verið siglt á íslenzku fljóti.

En mjólkurpottinn var ekki hægt að selja dýrar

en fyrir 15 aura á þeirri tíð, og leið ekki á löngu,

fyrr en baróninn neyddist til að selja fjósið á

helmingi lægra verði en byggingarkostnaði svar-

aði. Flutti hann kýrnar upp að Hvítárvöllum og

ákvað að setja þar upp rjómabú.

19.  JÚNÍ

13