19. júní

						Ertu tmyndunarveik?

Vinkona mín átti erfitt um tíma. Henni leið illa án pess að vita hvað

olli. Heimsóknir til lækna og rannsóknir ýmsar leiddu engan sjúkdóm

í Ijós svo að hún sat uvvi með vanlíðan sem engin skýring var á.

Læknirinn gaf í skyn að hún væri ímyndunarveik - hysterisk.

„Konur beina oft eyðileggingu að sjálfum sér, " segir Sœunn

Imyndunarveiki - er það

sjúkdómur?

Sæunn Kjartansdóttir, hjúkrun-

arfræðingur og sálgreinir, hefur

velt fyrir sér sjúkdómshugtak-

inu hysteria. Hugtakið er dreg-

ið af gríska orðinu hysteron

sem þýðir leg og ein skýringin á hysteriu

var sú að leg sjúkra kvenna ráfaði um lík-

ama þeirra í leit að hæfilegu rakastigi.

Sæunn segir að hysteria, eða ímyndunar-

veiki, sé ekki viðurkennd sjúkdómsgrein-

ing og að margar konur upplifi ósögð

skilaboð lækna og annarra sérfræðinga á

þann veg að ekkert sé að þeim. Þær ímyndi

sér það bara.

Meðal þeirra vandamála kvenna

sem læknar standa ráðþrota frammi

fyrir eru ofát, anorexia (svelti), bul-

imia (ofát og uppköst) og annar sjálfskaði,

eins og grunnir skurðir á handleggjum eða

annars staðar á líkamanum. Sæunn segir að

samnefnari þessa sé að konur beini eyði-

leggingu að sjálfum sér. Fyrir venjulegan

karlkyns lækni, sem hlotið hefur hefð-

bundna læknismenntun er slík hegðun

óskiljanleg. Meðal karla er það algengara

að þeir beini reiði sinni gegn öðrum. Þó að

þeir viti að það sé ekki endilega sanngjarnt,

þá finnist þeim það nokkurn veginn rök-

rétt að fá útrás fyrir reiði og vanlíðan með

því að lúskra á einhverjum öðrum. Það sé

því ekki skrýtið að þeir telji konu sem sker

sig, eða eyðir deginum í át og uppköst,

óskiljanlega og skrifi því upp á nokkrar ró-

Texti: Sigrún Sigurðardóttir

Myndir: Rut Hallgrímsdóttir

andi töflur í þeirri von að hún jafni sig.

Það er hins vegar ekki sú hjálp sem konan

þarfnast, segir Sæunn.

Fyrir konuna sjálfa er það oft erfiðara að

gera sér grein fyrir hvort sé þungbærara

upphaflega vanlíðanin, eða óvissan um

hvað veldur henni. Til að eyða óvissunni

grípa margar konur ófullnægjandi skýring-

ar á lofti og oftar en ekki tengjast þær út-

litinu; að líða illa vegna offitu er handhæg

skýring. Önnur vinsæl skýring kvenna á

þeirra eigin vanlíðan hefur um árabil verið

fyrirtíðaspenna, sem virðist vera farin að

víkja fyrir tíðahvörfum. Allar þessar skýr-

ingar eiga það sameiginlegt að þær byrja og

enda á líkama konunnar sjálfrar. Það er

eitthvað að honum og hún verður að

breyta sér eða bæta sig á einhvern hátt.

Almennt talað er fólk viðkvæmt fyrir því

ef læknir telur að vanlíðan þess sé andlegs

eðlis en ekki líkamlegs, og skýringa sé að

leita í erfiðum kringumstæðum eða áfalli

sem fólk hefur orðið fyrir. Sæunn segir að í

þessu sambandi geti vandi kvenna orðið sá

að þær finni ekkert áfall sem réttlæti líðan

þeirra. Þær finni fyrir vanlíðan, en hún sé

þeim sjálfum jafn óskiljanleg og sérfræð-

ingum. Allt umhverfi þeirra sé eins og best

verði á kosið, en samt líði þeim illa. Þær

séu síborðandi, þunglyndar, fái grátköst

eða skapofasköst og sjálfsmatið sé í algjöru

lágmarki. Það eykur enn á vanlíðan þeirra

þegar sérfræðingar eru jafn ráðvilltir og

þær, og það leiðir til þess að þær fara að

fyrirlíta sjálfar sig fyrir að vera ekki ánægð-

ari en raun ber vitni.

Nauðgun - áfall sem enginn

kemst ósnoi l inn frá

Sæunn segir að fyrir allri vanlíðan sé

ástæða, hvort sem hún felist í viðurkenndu

áfalli eða upplifun einstaklingins á atburð-

um í lífi hans. Oft blasi ástæðan við og

enginn vandi sé að skilja hvers vegna Iiðnir

arburðir hafi áhrif á viðkomandi. Nauðgun

er dæmi um áfall sem enginn kemst

ósnortinn frá, segir Sæunn. Hún leggur

ríka áherslu á að ekki þurfi svo al-

varlegt áfall til að réttlæta eða út-

skýra slæma líðan.

Upplifun   þess  sem  er  nauðgað