11. MARS 2011 FÖSTUDAGUR4 ? mottumars ? karlar og krabbamein Risvandamál er algengur fylgikvilli eftir aðgerð þar sem blöðruhálskirtillinn er fjarlægður vegna krabbameins. Á göngudeild þvagfærarannsókna 11-A á Landspítala við Hringbraut er móttaka fyrir karla með ris- vandamál eftir brottnám á blöðru- hálskirtli vegna krabbameins. Móttakan hefur verið starfrækt í rúm tvö ár. ?Þeir sjúklingar sem koma til okkar hafa farið í aðgerð þar sem blöðruhálskirtillinn er fjar- lægður vegna krabbameins og eru með risvandamál í kjölfarið. Við fáum beiðni frá þvagfæra- skurðlækni sem hefur metið þörf á sérhæfðri meðferð hjúkrunar- fræðinga. Einnig fáum við beiðn- ir frá krabbameinslæknum vegna karla sem eiga við risvandamál vegna lyfja- og geislameðferða,? segir Hólmfríður Trausta dóttir, hjúkrunar fræðingur á göngu- deild 11-A. ?Hér fá þeir kennslu í að sprauta sig með lyfi sem veldur stinningu og hvernig á að nota sog- dælu.? Eru risvandamál algeng eftir aðgerð? ?Þetta er talsvert algengt vandamál til að byrja með eftir brottnám á blöðruhálskirtli, en það getur lagast þegar frá líður,? segir Hólmfríður. ?Það eru um fimmtíu manns sem fara í svona aðgerð á ári en þeir koma auðvitað ekki allir til okkar þótt margir geri það. Hingað koma þeir yfir- leitt bara einu sinni og fá þessa kennslu. Þessir sjúklingar fá einnig kennslu í grindarbotnsæf- ingum en nýjar rannsóknir hafa sýnt að þær hjálpa gegn bæði ris- vandamálum og þvagleka. Það er talið að 40 til 50 prósent karl- manna um fimmtugt séu með ein- hverjar ristruflanir, sem aukast með aldrinum, og grindarbotns- æfingar eru taldar hjálpa þeim sem eiga við þetta vandamál að stríða, ekki bara þeim sem hafa farið í aðgerð.? En ef þetta dugar ekki eru til önnur úrræði? ?Já, það eru til önnur úrræði. það er hægt að setja ígræði eða pumpu í liminn.? Nú stendur yfir ljósmyndasýning á 1. hæð Kringlunnar þar sem sjá má yfir 20 karlmenn á öllum aldri sem skarta myndarlegu yfirvara- skeggi. Unnt er að kaupa mynd- irnar á þjónustuborði Kringl- unnar. Stórar myndir eru seldar á 50.000 krónur en hægt er að fá gæðaprentun af minni myndum á 15.000 krónur. Allur ágóði af söl- unni rennur til Krabbameins félags Íslands. Myndirnar verða afhentar kaupendum í lok átaksins. Nonni, eigandi hárgreiðslustof- unnar Krista/Quest í Kringlunni, átti þessa hugmynd en hann fékk ýmsa karlmenn í lið með sér og snyrti skegg þeirra. Strákarnir hjá Illusion sáu um myndatökuna og gerðu einnig myndband um skeggsnyrtinguna og lögðu spurn- ingar fyrir þátttakendur. ?Mig langaði til að setja enn meiri kraft í Mottumars og hafði samband við ýmsa stráka en í fyrra komu fjöl- margir menn til mín í skeggsnyrt- ingu. Mér finnst Mottumars frá- bært framtak og gaman að fá að mynda skegg af ýmsum stærðum og gerðum.? Myndirnar verða til sýnis og sölu í Kringlunni út mars en einnig er hægt að skoða þær á www.karlmennogkrabbamein. is. Kringlan er einn af mörgum samstarfsaðilum Krabbameins- félags Íslands í árvekniátakinu Mottumars. Ljósmyndasýning í Kringlunni Ljósmyndarinn Einar Smárason og Jón Aðalsteinn Sveinsson, betur þekktur sem Nonni Quest. MYND/GVA ? SÓL OG LJÓS GETA VALDIÐ SORTUÆXLUM Sortuæxli eru ein af mörgum tegundum húðkrabbameina. Auðvelt er að lækna slík mein greinist þau snemma en þau geta verið banvæn greinist þau seint og hafa náð að dreifa sér. Hér á landi hefur sortuæxlum fjölgað mikið undanfarið. Tíðnin hefur tvöfald- ast á einum áratug. Nú greinast að meðaltali 20 karlar á ári með sortuæxli í húð og 30 með önnur illkynja húðæxli. Eftirtaldir þættir geta aukið líkur á myndun sortuæxla: Ljós húð, freknur, húð sem brennur auðveldlega, sólbruni í ljósa- bekkjum, margir fæðingarblettir, óreglulegir fæðingarblettir og ef náinn ættingi hefur greinst með sortuæxli. Allir sem hafa einn eða fleiri áhættuþætti ættu að láta lækni skoða sig. Ef grunur vaknar að um sortuæxli geti verið að ræða þarf að fjarlægja meinið með skurðaðgerð. Vitað er að sólin getur valdið sortuæxlum. Sólböð barna og unglinga virðast vera sérstaklega hættuleg. Ljósabekkir eru einnig mjög hættu- legir. Ef farið er í sól, hérlendis eða erlendis, skal nota sterka sólarvörn, að minnsta kosti SPF 25, sem ver bæði fyrir A- og B-geislum en gæta þess samt að vera ekki lengi í sól í einu. Úr fræðsluriti Krabbameinsfélagsins ?Sortuæxli í húð? eftir læknana Bárð Sigurgeirsson og Jón Hjaltalín Ólafsson. ? VILTU KAUPA SKEGG? Þeir sem ekki ætla að safna skeggi í marsmánuði ? og allir hinir ? geta nælt yfirvaraskegg í barminn til að sýna samstöðu í baráttunni gegn krabbameini hjá körlum. Dagana 12.-26. mars verða svonefndar skeggnælur, barmmerki sem eru í laginu eins og yfirvaraskegg, til sölu í flestum verslunum Kringlunn- ar. Auk þess munu stuðningshópar og svæðafélög Krabbameinsfélags Íslands selja skeggnælur dagana 17.-20. mars. Skeggnælan kostar 1.500 krónur og rennur ágóðinn til fræðslu og for- varna, rannsókna og ráðgjafar. Hólmfríður Traustadóttir hjúkrunarfræðingur starfar á göngudeild 11-A á Land- spítala við Hringbraut. Þar er móttaka fyrir karla með risvandamál eftir brottnám á blöðruhálskirtli. MYND/GVA Aðstoð og fræðsla eftir blöðruhálskirtilsnám Valur Þór Marteinsson, yfirlæknir þvagfæraskurðdeildar Sjúkrahúss- ins á Akureyri, segir mikilvægt að karlar sem komnir eru yfir fimmtugt láti mæla PSA í blóði ef bróðir, faðir eða afi hafa greinst með sjúkdóminn. Aðrir á þessum aldri ættu einnig að huga að mæl- ingu á PSA, ekki síst ef þeir verða varir við einkenni svo sem þvagt- regðu eða tíð þvaglát. Valur segir að því miður gefi gildi á þessu mót- efni ekki einhlíta niðurstöðu um tilvist krabbameins en með viðbót- arrannsóknum megi oftast skera úr um það. Aðspurður segir Valur Þór að lítið sé vitað um það hvern- ig koma megi í veg fyrir krabba- mein í blöðruhálskirtli. Þó séu sí- fellt fleiri rannsóknir sem sýna gildi hreyfingar, einnig eftir að sjúkdómurinn hefur verið greind- ur. Þá sé ýmislegt sem bendi til þess að neysla ávaxta og grænmet- is dragi úr líkum á að sjúkdómur- inn myndist en engar óyggjandi sannanir hafi þó fengist. Meðalaldur þeirra sem greinast með krabbamein í blöðruhálskirtli er rúmlega sjötíu ár. Valur Þór segir að oft séu karlar á þeim aldri mjög vel á sig komnir og eigi mörg ár eftir. Lífshorfurnar eru yfir- leitt mjög góðar en mikilvægt er að læknir og sjúklingur taki sam- eiginlega ákvörðun um val á með- ferð. Oft fái hann þó sömu spurn- inguna: Hvað myndir þú gera? Með hækkandi meðalaldri þjóðar innar fjölgar þeim körlum sem geta átt á hættu að greinast með sjúkdóma í blöðruhálskirtli en hafa ber í huga að þessir sjúkdóm- ar eru ekki allir illkynja. Valur Þór segir að jafnvel sumar teg- undir krabbameins í blöðruháls- kirtli geti verið mjög hægfara og hafi þannig lítil áhrif á lífsgæðin. Á næstu árum er þess vænst að betri greiningarpróf komi á mark- aðinn og að þannig verði auðveld- ara að velja úr þá sem þurfa að fara í róttækar aðgerðir. Mikilvægt að greina sjúkdóminn snemma Valur segir lítið vitað um hvernig megi fyrirbyggja krabbamein í blöðruhálskirtli. MYND/KRISTINN KRISTINSSON
Beinir tenglar
