karlar og krabbamein ? mottumars ?FÖSTUDAGUR 11. MARS 2011 5 Samkvæmt upplýsingum frá Krabbameinsskránni (www.krabbameinsskra.is) er krabbamein í blöðruhálskirtli lang algengasta krabbameinið hjá körlum á Íslandi, eins og í öðrum vestrænum löndum. Árlega greinast um 220 karlar og nú eru á lífi um 1.700 karl- ar sem hafa einhvern tímann greinst með þetta mein. Í öðru sæti er lungnakrabbamein, 77 karlar greinast árlega og um 160 eru á lífi. Krabbamein í ristli og endaþarmi eru í þriðja sæti, 75 karlar greinast árlega og yfir 500 eru á lífi. Ef horft er á dánartíðni er lungnakrabbamein í efsta sæti, eða 23 prósent krabbameinsdauðsfalla. Þrátt fyrir að krabba- mein í blöðruhálskirtli sé lang algengasta mein karla er dánar- tíðni af völdum þess í öðru sæti, eða 18 prósent, en í þriðja sæti (9 prósent) eru krabbamein í ristli og endaþarmi. Hætta á að greinast með krabbamein eykst með hækkandi aldri og sum mein eru hlutfallslega algengari í yngri aldurs- hópum en önnur í þeim eldri. Sem dæmi má nefna að á aldrinum 15-49 ára greinast árlega um tíu karlar með krabbamein í eistum, sem er í efsta sæti hjá þessum hópi. Nú eru á lífi um 240 karlar sem hafa greinst með eistnakrabbamein, því nánast allir læknast. Sortuæxli og krabbamein í ristli og endaþarmi eru svo í öðru og þriðja sæti í þessum aldurshópi. Algengustu krabbamein karla ? EKKI LENGUR DAUÐA? DÓMUR Í leiðara nýjasta tölu- blaðs Læknablaðsins tekur Jón Gunnlaugur Jónasson, yfir læknir Krabbameinsskrár Íslands hjá Krabbameinsfélaginu, svo til orða að farið sé að líta á krabbamein sem sjúkdóm en ekki dauðadóm, eins og áður hafi verið. Hlutfall sjúklinga sem lifir í fimm ár eða lengur eftir greiningu krabba- meins hefur gjörbreyst frá upp- hafi krabbameins skráningar fyrir rúmri hálfri öld og hækkað úr um 30 prósentum í um 60 prósent. Ástæðan er meðal annars sú að meinin greinast mun fyrr en áður og lækning því auðveldari. Árlega greinast meira en 700 karlar með krabbamein. Jón Gunnlaugur segir afar mikilvægt að karlar haldi árvekni sinni gagnvart einkennum og hugi að viðurkenndum forvörnum, lifi almennt heilbrigðu lífi, gæti hóf- semi og fjölbreytni í matarvenjum og hreyfi sig reglulega. Tvær spennandi rannsóknir standa yfir um þessar mundir sem stuðlað gætu að því að nýgreindir karlmenn með blöðruhálskirtilskrabbamein gætu fengið meiri stuðning, bæði tilfinningalega sem og við undirbúning ákvörðunar um meðferð. Heiðdís Valdimarsdóttir, doktor í heilsusálfræði, starfaði í nærri þrjátíu ár í Bandaríkjunum, þar á meðal á einum virtasta krabba- meinsspítala Bandaríkjanna, Sloan Kettering í New York. Hún starf- ar nú sem prófessor við Háskóla Reykjavíkur og við rannsóknir á Mount Sinai School of Medicine í New York. Heiðdís ásamt Sjöfn Ágústsdóttur, sálfræðingi hjá Mið- stöð sálfræðinga og doktorsnema í sálfræði við Háskóla Íslands, leiða rannsóknirnar sem báðar eru styrktar af Rannís, Rannsóknar- miðstöð Íslands. Margir aðilar koma að rann- sóknunum, þar á meðal þvagfæra- sérfræðingar Landspítalans, Unnur Valdimarsdóttir frá lýðheilsudeild Háskóla Íslands, Ráðgjafar þjónusta Krabbameinsfélagsins undir for- ystu Ragnheiðar Alfreðsdótt- ur og ýmsir erlendir sérfræðing- ar á þessu sviði. Einnig taka þátt í báðum rannsóknunum nemendur í sálfræði við Háskólann í Reykja- vík, þau Einar Trausti Einarsson og Laufey Dís Ragnarsdóttir og nem- endur við Háskóla Íslands, þær María Reykdal, María Þóra Þor- geirsdóttir og Unnur Vala Guð- bjartsdóttur. Fyrri rannsóknin sem Heiðdís og Sjöfn vinna að kannar áhrif skrif- legrar tjáningar á líðan karla sem greinast með blöðruhálskirtils- krabbamein. Að þeirra sögn er vitað að þegar einstaklingar lenda í áföllum hafa þeir mikla þörf fyrir að fá að tala um það sem hefur gerst en það getur reynst mörgum erfitt. ?Fyrstu niðurstöður gefa til kynna að þeir sem nota skriflega tjáningu virðast sáttari við þá ákvörðun sem var tekin um með- ferð og finna minna fyrir depurð en þeir sem tjá sig ekki skriflega. Rannsóknin er enn í gangi og ef það kemur í ljós að þetta er aðferð sem virkar er hún bæði mjög auðveld í framkvæmd og hagkvæm,? segir Sjöfn. Í síðari rannsókninni er þróað og prófað gagnvirkt ákvörð- unartól til að aðstoða nýgreinda karla við undirbúning meðferðar- ákvörðunar. ?Karlmenn sem greinast með blöðruhálskirtilskrabbamein eiga oft mjög erfitt með að taka ákvörð- un um hvaða meðferð þeir vilja fara í. Þeir sem eru með staðbundið mein hafa nokkra valkosti um með- ferð en það sem gerir ákvörðunina erfiða er að með rannsóknum hefur ekki tekist að sýna fram á yfirburði einnar meðferðar fram yfir aðra. Sjúklingarnir þurfa sjálfir að taka þá erfiðu ákvörðun að velja með- ferð og lifa með þeim aukaverkun- um sem hún getur haft í för með sér og áhrifin sem meðferðin hefur á lífsgæði. Samkvæmt erlendum rannsóknum sjá sumir þeirra eftir því hvaða meðferð þeir völdu og finnst þeir ekki hafa fengið nægi- legar upplýsingar um meðferðar- úrræði. Vel þekkt er að þegar fólk er undir miklu álagi til dæmis ný- búið að fá greiningu um krabba- mein, þá man það aðeins hluta af því sem var sagt, þrátt fyrir að læknirinn hafi veitt ítarlegar upp- lýsingar,? segir Heiðdís. ?Sú rannsókn sem er að fara af stað og tengist því að auðvelda þetta ferli, að taka ákvörðun um meðferð, kallast ?decision-aid?, sem myndi þýðast sem gagn- virkt ákvarðanatól,? bætir Einar Trausti við. ?Verkefnið er hugsað sem upplýsingabrunnur á inter- netinu sem nýtist karlmönnum með blöðruhálskirtils krabbamein við að velja meðferð. Ætlunin er að þróa ákvörðunartól, þar sem karlar svara ákveðnum spurningum til þess að komast nær því hvaða með- ferð gæti hentað þeim með tilliti til aldurs, lífsstíls og fleiri þátta,? segir Heiðdís. ?Þar sem viðkomandi getur farið hvenær sem er og skoðað heima- síðuna með maka og sínum nánustu aukast líkurnar á því að tekin verði vel upplýst ákvörðun um meðferð,? segir Laufey Dís. ?Mikið af efni er á netinu en það er misgott, oft á erfiðri ensku og byggir oft á röngum staðreyndum. Þetta kerfi byggist bæði á fræðslu um krabbameinið sem og upplýs- ingum um kosti og galla hverrar meðferðar,? bæta Sjöfn og Einar Trausti við. Ragnheiður, forstöðumaður Ráðgjafarþjónustu Krabbameins- félagsins, leggur áherslu á að auka- verkanir af meðferð við blöðruháls- kirtilskrabbameini geti haft mikil áhrif á lífsgæði, þar sem lang- tímaafleiðingar meðferðar geti komið fram í getuleysi, þvagleka og ýmsum öðrum vandamálum og því sé oft vandasamt að velja með- ferð. ?Óttinn við krabbamein getur gert það að verkum að menn taka ákvörðun um meðferð sem losar þá sem fyrst við meinið en þeir hugsa síður út í þær aukaverkanir sem þeir gætu þurft að lifa með til lang- frama,? segir Heiðdís. Aðstoð við val á meðferð Hópurinn á bak við verkefnið: Laufey Dís Ragnarsdóttir, nemandi í HR, Ragnheiður Alfreðsdóttir hjá Krabbameinsfélaginu, Sjöfn Ágústsdóttir sálfræðingur, Einar Trausti Einarsson, nemandi í HR, og Heiðdís Valdimarsdóttir sálfræðingur. MYND/GVA Blöðruhálskirtilskrabbamein Lungnakrabbamein Ristil- og endaþarmskrabbamein Krabbamein í þvagvegum Húðkrabbamein önnur en sortuæxli Krabbamein í eistum Sortuæxli Ristil- og endaþarmskrabbamein Heilaæxli og æxli í miðtaugakerfi Lungnakrabbamein Árlegt nýgengi hjá körlum 15-49 ára (af 100.000) Árlegt nýgengi hjá körlum á öllum aldri (af 100.000) 0 10 20 0 20 40 60 80 100
Beinir tenglar
