Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Ķslendingur

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga breidd


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Ķslendingur

						Ritstjóri':
Sig. Ein.Hlíðar,
Breiðabliki.
Sími 67.
slendingur.
Afgreiðslu- og inn-
heimtumaður:
Hallgr. Valdemarsson
Hafnarstræti 84.
• M««'» >n,»i
5. árg. \
Akureyri, föstudaginn 14. mars 1919.
»¦»¦•'¦>¦>?¦• • ¦• « »;» > .»¦ •-#- •-•-•-•-•-•-<
¦• III »
| 12. tbl.
Vinsla áburðarefnis
úr loftinu.
Eins og kunnugt er, er köfnunar-
efnið hið þýðingarmesta og dýrasta
jurtanærandi áburðarefni. í búpen-
ingsáburði er um V2% af köfnunar-
efni. I tilbúnum áburðarefnum er
það tniklu meira: í chilísaltpjetri 15
% og brennisteinssúrri stækju 20%.
Köfnunarefnisáburður er talinn ó-
missandi, til þess að fá þroskamik-
inn jurtagróður. En á þess konar á-
burði er víða -skortur. í búpenings-
áburði er köfnunarefnið eigi full-
nægjandi. Chilísaltpjetur var fluttur
um heim allan, en var dýr — álfka
dýr og kornmatur og saltlögin fóru
óðum minkandi.
Mikið var búið til af brennisteins-
súrri stækju við ljósloftsverksmiðj-
urnar. En alt þetta var ófullnægjandi.
Talið er, að köfnunarefnið hafi 78
% notagildi, samanborið við öll öhn-
ur áburðarefni. Það hefir því feikna
mikla þýðingu fyrir jarðræktina, að
geta fengið nægan köfnunarefnis-
áburð.
f loftinu eru ógrynnin öll af köfn-
unarefni. Þetta efni er 4/s af loftmagn-
inu. — Vísindamenn hafa um Iangt
skeið brotið heilann um það, hversu
efni þetta yrði bundið, svo að það
væri nothæft til áburðar. Á síðustu
áratugum hefir þetta hepnast. Frá
því verður skýrt hjer í orfáum drátt-
um.
Þjóðverjar urðu íyrstir manna til
að sanna, að hægt væ.i að binda
köfnunarefni loflsins. Það fundu tveir
efnafræðingar, Frank og Caro, árið
1903. Efni það, sem þeir bjuggu til,
heitir karbicl köfnunarefni. í því eru
frumefnin calsium, kol og köfnunar-
efni (19%). Raímagnsverkanir eru
notaðar við myndun þessa efna
sambands. — Talið er, að nú sje ár-
lega búið tii af efni þessu um 400000
smálestir. Það er notað við ýmis-
konar iðnað og til áburðar.
Árið 1905 hepnaðist tveimur Norð-
mönnum, Birkeland og Eyde, að
íinna nýja aðferð, til aðbinda köfn-
unarefni ioftsins. Aðferðin er f aðal-
atriðunum þessi: Loftstraumur er
látinn fara gegnum rafmagnsljós-
ofna. Þar myndast rafmagnsljós-
skífur og hitinn getur orðið 2500-
3000 °. Við þennan hita og fyrir á-
hrif rafmagnsins sameinast köfnun-
arefni og súrefni loftsins og mynd-
ar köfnunarefnissýring. Fyrir áhrif
vatns myndast svo saltpjeturssýra,
sem siðan er bundin með kalki.
Þannig fæst þessi kalksaltpjetur eða
Noregssaltpjetur. Hann Iftur út sem
venjulegt matarsalt. í honum er 12
% köfnunarefni. Hann er ágætur á-
burður.
Til- þess að búa til Noregssalt-
pjeUtty • þarf mikið  rafmagn og til
hamleiðslu rafmagns þavf mikið afl
Vatnsaflið er ódýrast. Skilyrði fyrir
þenna iðnað eru því best, þar sem
mikið vatnsafl ei fyrir hendi,einsog
t. d. í Noregi.
Síðan 1905 hefir risið upp stór-
kostlegur iðnaður í Noregi, til þess
að búa til kalksaltpjetur. Afistöðvar
hafa verið settar við margafossaog
áburðarverksmiðjur reistar í sam-
bandi við þær. Með verksmiðjum
þeim, sem nú er verið að koma upp,
er sagt, að 500000 hestöfl sjeu tek-
in til notkunar við þenna iðnað.
Til samanburðar má geta þess, að
Hlíðdal áætlar vatnsafl íslands 2 —
2V-2 milljón hestafla. Að lfkindum er
það þó meira, því að norskur verk-
fræðingur, Sætermoen, telur vatnsafl
i Þjórsá einni 1 miljón hestafla. —
Árlega á nú að vera hægt að búa til í
Noregi um 300000 smálestir af kalk-
saltpjetri. Sagt er að verksmiðjumar
til þessa hafi kostað um 150 miljón-
ir króna. Árið 1916 fengu hluthafar
8% vexti af hiutafje sínu. Um 25000
manna hafa atvinnu við verksmiðjur
þessar.—Af þessu er það skiljanlegt,
að þetta hefir afarmikla þýðingu i
Noregi.
Þriöja aðferðin, til að vinna köfn-
unarefni dr loftinu, er fundin af þýsk-
um manni, Haber að nafni. Þá að-
ferö hafa Þjóðverjar notað í stórum
stíl á undanförnum stríðsárum. Sagt
er að uppgötvun þessi hafi leitt til
þess, að eigi varð skortur á sprengi-
efni á Þýskalandi. Sprengiefni eru
að mestu leyti búin til úr köfnunar-
efnissamböndnm, einkum saltpjeturs-
sýru.
Aðferð Habers er þessi: Venjulegt
loft er kælt niður í -f- 194-196°.
Það verður þá að vökva. Sje hitinn
svoaukinn um 2°, gufar köfnunar-
efnið upp. Er þá hægt að safna því
hreinu. Súrtfnið helst lengur fljót-
andi. Siðan er vatnsefni og köfnun-
arefni leitt irin í ofn, þar sem er
500-600° hiti. Þessi loftblanda er
svo látin verða fyrir feikna mikilli
þiýstingu, sem er 200 sinnum meiri
en vénjuleg andrúmsloftsþrýsting.
Fleiri efnasambönd þurfa einnig að
vera til staðar í ofninum. Við þessi
skilyrði myndast svo stækja. Auð-
velt er að breyta henni í önnur köfn-
unarefnissambönd, ef ástæða þykir
til.
Oít hefir vérið talað um notkun
vatnsaflsins hjer á Iandi og skilyrð-
in fyrir hagnýtingu þess á sem væn-
legastan hátt. Áburðariðnaður eftir
hinum tveim fyrstnefndu aðferðum
ér erfiðleikum bundinn hjer á landi.
Til þess vaníar kalk og kol. Hins
vegar er mjög Iíklegt, að hægt væri
að nota tvær síðartöldu aðferðirnar,
að nokkru leyti. Mætti þá búa tii
saltpjeturssýru eftir aðferð Norð-
manna, en stækju eftir aðferð Ha-
bers.
Stækja og saltpjeturssýra geta
sameinast og myndað áburðarsalt,
stækjusaltpjetur. í honum er 35 %
af köfnunarefni. Ef þessi aðferð
hepnaðist, eins og danskur efna-
fræðingur, P. Kristensen, álítur að
verða megi, þyrftum vjer engin efni
að sækja tií annara. Aflið er nóg í
fossunum. Það þarf að temjast og
breytast í rafmagn. Engin þurö er
á lofti. Vjer ættum þannig að geta
framleitt áburðarefni, sem væru tvö-
falt eða þrefalt auðugri af köfnunar-
efni heldur en áðurnefnd áburðar-
efni eru. Þessi áburðarefni þyldu þ'yí
betur flutningskostnaö, bæði utan
lands og innan.
(Að mestu eftir »Ugeskrift for Landmænd«,
nr. 45—47  I9«7.
Hólum i. janúar 1919.
S. Sigurðsson.
Einveldi múgsins.
A( þv< að fáir hafa Lækaablaðið
( höndum, finn eg mjer skylt að benda
iesendum íslendings á grein þar, eítir
prófessor Guðmund Hannesíion, sem
heitir Áramót og er fremst á blaði (
fyrsta hefti ( byrjun ársins. Leyfi jeg
mjer að til/æra þenna kafla, sem á
erindi til fleiri en lækna:
>Þau|eru áreiðanlega einstæð bessi
átamót, hvcrnig sem á þau er htið.
Heimsskepoan hefir blátt áfram velt
sjer um hrygg, og enn þá standa
fæturnir sprikiandi upp ( háa loft.
Það er meira að segja óvíst, hvenær
hún staulast aftur á lappirnar.
Það fer nú heill feliibylur og
brotsjóir yfir löndin, sem sópa burtu
eignum manna og óðulum, skipulagi
ríkja og mannfjclaga. Nýjar hug-
sjónir þjóta upp eins og gorkúlur á
haugi í vætutíð.
Vjer höfum að vísu liíað fyrir
utan mesta umrótið, en það er engin
hætta á því, að þessi byltinga- og
og breytinga-alda berist ekki til
okkar óðar en varir, líkt og inflú-
enian. Andlepar farsóttir eru engu
sfður næmar, en þær sem stafa af
sýklununi. Það er engu minni nauð-
syn, að reyna til að gera sjer alt
eðli þeirra ljóst og hefja skynsam-
lega sóttvðrn gegn þekn, heldur ea
inHnensu, að minsta kosti búa sig
undir að geta tekið mannlega á
móti öllu farganinu
Og hvað ei- svo það, sem í loftinu
liggur og er að brjótast fram? Al-
heimsfriður, segja sumir, og fult
rjettlæti í viðskiftum þjoðanna. Það
er gott að taka þessu ef til kemur
en ekki er nýtt að heyra slfkt,
eftirstórar styijaldir Siyurvegararnir
vilja'þá auðvitað komast hjá því,
að veltast aftur úr völdunum. £n
— því miður, hnfi; til þessa gengið
treglega að stofna verulegt guðs-
r(ki bjer á jörðunni og sumum sýnist
Parið  af  vel  tilbúnum
og fallegum
SJÓVETLINGUM
borga jeg alt að
1 krónu
gegn peningum.
Joh. Christensen.
nú mest bera á hefndarhug og
ójafnaði, þó kallaður sje hann að
Ejálfsögðu rjettvísi.
En hvað sem heimsfriðnum og
guðsrfkinu ameríska Hður, þá er það
vfst, að meginkjarni •byltingarinnar
er að kveða niður einveldi einstakra
roanna,þjoðhöfðin|'janna, (sem hvergi
var ( raun og veru til) og setja
annað einveldi ( ataðinn: einveldi
múgsins.
Á tveimur traustum hornsteinum
á að reisa mannfjelagshöll framtfðar-
innar: að allir menn sjeu jafnir,
Jesús og Júdas, og hafi því jafnan
atkvsjðisrjett og að meiri hlutinn
hve smávftxiun sem hann er, hafi
ætíð rjett fyrir sjer og skuli þvi
öllu ráða.
Nú er það ekkert leyndarmál, að
að (iónin eru langflest en fáir vitrir.
»Elnn mcnn af þúsundi hefi jeg
fundið,« segir predikarinn. Nú stefnir
heimurinn að einveldi flónanna, sem
aftur endar á einveldi þeirra sem
tala eins og flónin vilja heyra, eða
á annan hátt vefja þeim um íingur
sjer.«
Þe?;ar j'-g hafði lesið þennan gáfu-
lega ! itaJa greinarkafla, sem mjer þótti
gott bragð að, riljaðist upp fyrir mjer
kvæai um Hornbjarg, sem Þorsteinn
Gíslason kvað og birtist í Lögrjettu í
sumar. Efni kvæðiðins er það, að hann
siglir íiam hjá bjarginu um sólavlags-
bil. Sólin uppljómar hamrabjörgin og
skreytir þau »gulls- og silkigliU og
mörgum glæsinm litum öðmm. Skáld-
inu finst, sem við honum blasi kon-
ungshöll. Hann »sjer hallardyr að hafi
snúa< og hu^sar »hjer mun ríkurkong-
ur búa«. Skipið færist nær. Skip-
stjóri lætur skjóta af fallbyssu.
»Hjer var éi að koma' að koti,
kongi heilsað yar með skoti.
Brátt til svara bumbur allar
buldu' í hvelfing hallar.«
Við það vaknar allur bjargfuglinn
og fiýgur upp.
»Varpfugl svaf, en við þær kveðjur
vaknar; hver ein tó                        j
úr sjer vængjum óteljandi
yfir djúpið spjó.«
0.< nú heyrist ekki mannsins mál
fyrir fjaðraþyt og fuglagargi.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50