íKaffaðið Reykjavík, Desember 1932. [lahosbów ! ¦.! . "........"....." " '! l±_ ___I KRISTMANN GUÐMUNDSSON Eftir GUÐMUND GÍSLASON HAGALÍN. Kristmiinii Guðnmndsson fdr 24 ára ftf landi burt og sottist aÖ í Noregi. Hann átti hér einkis úrkosta. Hann fékk liér ekki einu sinni þá fmðshl, sem hann þurfiti, til aíS geta notio' hæfileika sinna. Atta ár erusíð- an Kristmann fór af landi burt, og nú er svo komið, a'ð hann er stórfrægur maður á Norðurldndum og orðinn allmikið kuunur út um heiminn. Sem bláfátækur og lítt upp- fræddur piltur kom hann til Norogs — og hefir nú skrifað 7 bækur, sem hafa hlotið mikið lof og kynnt land hans og þ.jóð víðs- vegar út um hina menntuðu veröld. tSlíkur maður hei'ir hlotið svo mikið af starfsþreki og skapandi gs'iíum í vdggugjöf, að það hefði borga'ð sig í'yrir íslenzku þ.jóðina, að lögð hefði vorið rækt við bann seni barn Og ungling. Eyrsta bók Kristinanns var Islenzk úsl, sniásöguv, sem þegar vöktu á honum athygli. Sú bók kom út árið 102(i, og síðan hefir kom- ið út et'tir liaim bók á hverju ái'i. Brúöur- kjóllinn kom nœst á eftir Islengkri ástj stór sagá úr sveif hér á landi; gams.lt Og nýtl sýnl í skýru l.jósi. Ul'tirtektarvorðasta por- sónan ev Björn á Laxá, maðurinn, sem lifír í endurminningu íslen/.krar gullaldar, en dreymir sig firá firamkva'mdum og vernleika. Þ;i er Ármunn og Vildís, saga, er gérist á berklaha'li (Vífilsstdðum). Þar er Vildís minnisstæðust, en annars er allur bherinn yfir bókinni ógleymanlegur. Næsta bóki» af'henni er Siijmur, sem er veilli saga sem var Morgunn lífsins, með sínum ágœtu maunlýsiugum og mikla ghosiloik. Fratuludd listavei'k, en pryðilego skrifuð á kdl'lum og í henni ýmsar ágætax lýsingav. Bhht stfönð- in er sjálfslýsing, og er þar ýmislegt, seiii er vert að gefa gauni) en aftui' virðist sem höfundurinn vari sig' ekki á því, að það, sem hef'ir verið í hans augum áhrifaríkt og merki- legt og gffiti verið það í æfisdgu, skapar ekki nóga stígandi í skáldsogu, sem formuð ei" á vonjulégau hátt. Seinastá bók Krist- iiianns er IJc/tnifrU, saga í'rá landnámstíð. Saga þessi ev stivrsta skáldrit Kristmanns, og eru margar IvKÍngarnar á mönnum, at- bui'ðum og náttúru Islands og Noregs eitt- hvað það' stórfeldasta, sem Kristmann hefir skrifað. ÞatS er reynsla mín sem bókavarðar, að vavla sé nokkui' höfuridur. sein sé af svo ^^L wmt Vfflílteí*' 1$ l • j Æfc^M$£i '' / / Kristmann Guú'wunclsson. niörgum og misjöfnum indnnum jafnmikils metinn sem Kristmann. Nú eru bffikur hans þnnnig, allflestar, að þan' fara hvorki vel né illa, eftir því sem kallað er. En iafnvel það l'ólk, sem krefst þess, að sag-an fari vel, les ba'kuv Kvistiuanus af mestu ána'gju — og hitt, sem metuv mest list í ovðavali, per- sónulýsingum og l'ramsetningu, sýnir honum yfirleitt sdmu ra'kt. Og hvað er það svo, sem gerir liann svojia almennt ástsa'lan rit- hdf'und? Lífið' er fullt af f,jölbreytni. Margvísleg- um gróðri skýtur hvarvetna upp, og örlög ,hans eru líká hin marg'vísleg'ustu. llenn hai'a niisjafnt auga fyrir þessari fjdlbreytni og' suma ergir luin, af ])ví að ])eiin fiunst húu ekki vúmast innan þeirvav þröngu umger'ð- ar, sem þeirra ddmgreind og skilningur hef- ir skapað sér utan um tilveruna. En Krist- manni er hún imun og lífsuppfylling, og ])að verður honum hiS mikla hlutverk, að láia hana n.ióta sín sem bezt í skáldritmn hans. Ejdlbreytni, litríki og líf er honum allt. Þess vegna hefir hann flestmn eitthva'5 að bjóða. Hann lifir sig inn í atbui'ðina, hvers eðlis seni þcir eru og livern svip sem þeir bera, og innlifun hans og' frásagnarfjör skapar spénning. Hann tekur ti! meðferðar fdlk af dllu tffii, konur sem karla, ríkt og' fáta'kt, heimskt og vitui't, veikt og' sterkt, geðslogt bg ógeðsleg't. Ollu gerir hann því þau sdmu skil, að blása í það h'fi, láta les- andaim sjá það, heyra þaö tala, fimia þaö hrygg'jast eða gléðjast.! . Og svo la'tur hann okkur oftast sjáll' um að draga ályktanir af þ\í, sem vi'ð hdfum séð og heyrt, treður sjaldan' upp á okkur einu eða neinu. Og þettá' geðjast fólki yfirleitt jafn vel eins og ])\í follui' illa, að tekið sé í eyrað á því og' sagt: Komdu með mér! Eg skal sýna þér allan sannleikann. Eg hefi hann í öskju, sem eg fékk frá fíy'ðiugalandi, Danmiirku, ítalíu eða Rússlandi..... Þá er þátS, að v'árla hofir nokkur skáld- sagnahiifundur gefið eins fjiilbreyttar, fagr- ar og litríkar lýsingar af íslenzkri náttúru eins og- Kristmann. Hann lýsir landinu með því viðkva'mniblandna ástríki, er heimþráin skapar, lýsir því í suinar- og vetrarbúnaði, í logni og stormi, frá jöklum og út á miðin. ()g loks er a'ð geta þess, að mál hans og' stíll er, þégar lionum tekst hezt upp: skýrt og skiljanlegt hverjum og einum, en þrótt- mikið, fjiilhreytt, tindrandi litríkt, Ijúft og innilegt, allt eftir ]iví, som við á efnið. Og jafnvel þeir, sem bera minnst sk>'n á slíka kosti b'óka, hrífast af snilld hans. Haiin hefir geti'ð sér því riær ótrúlega mikið lof orlondis, og' mi, þogar byrjuð er út- gáfa á sögum hans á íslon/.ku, mun hann geta sér ]>að eins hér. Þær munu verða flestum bókum ástsælli af dlhuu þorra manna. ísafirði. 2. des. 1932.
Beinir tenglar