Bókablaðið

						Þetta er fyrsta bókin, sem eg les eftir

Kristmann Guðmundsson, og mér þykir hún

iharia merkileg, bæði fyrir efnis sakir og

meðferSar.

Það eru mjög einkennilegir menn, sem

höf. lýsir, og er það þó ekki vegna þess, að

ekki sé fjöldi manna, eSa obbinn af mönn-

um, með einkennum þessa fólks, heldur

vegna hins, hvaS þessir eiginleikar sjást

sjaldan. Mannfólkið hefir verið vanið á að

sitja á þeim og dylja þá, og því er eftir

aldalangan vana farið aS takast það svo,

að hver einstakur maSur, sem finnur þá í

fari sínu, heldur oft og einatt, að þeir séu

einkaeinkenni hans, og sem hann skamm-

ast sín fyrir vegna þess, að búið er að telja

honum svo vendilega trú um, aS þeir séu sví-

virðilegur vottur mannvonzku og fólsku.

Mennirnir, sem sagan lýsir, eru í raun

réttri ekki nema tveir, Halldór Bessason og

Salvör. Þau eru geróh'k; þaS mœtast í líki

þeirra tvær fullkomnar andstæður, sem hitt-

ast dagsdaglega í lífinu, enda þótt euginn

sjái, því að hver byrgir sig. Halldór er

maður með hugmyndaflug — hann er skáld,

enda þótt hann yrki ekki nema sína eigin

æfi. Með orSum daglegs lífs myndi hann

kallaður kvikull, hveríiyndur, brigSull, laus.

En þetta væri sleggjudómur þeirra manna,

sem ekki fyrirgefa af því að þeir skilja ekki.

Halldór er næmur, hann hefir næmleik

skáldsins, sem, hvar sem hann kemur, hvert

sem hann fer, innan um hverja sem hann er,

og með hverjum sem hann lifir, fellur að og

rennur inn í umhverfið. Það er skáldiS, sem

grípur, oft með meira næmi, heldur en hon-

um er holt, vegna borgaralegra hagsmuna

og daglegxa þæginda bæSi sjálfs sín og

annarra. Hann er eins og dýr það, er Ka-

meleó nefnist, það tekur á svipstundu á sig

litblæ þess umhverfis, sem það er í, og sé

það flutt úr einu umhverfi í annaS, breytir

það lit um leiS. En almenningnr hefir allt á

hornum sér við þá menn, sem svo eru gerðir,

nema þeir bregði þessum eiginleikum sínum

í líkí bókmennta með tílstyrk pappírs og

prentsvertu.

Salvör er andstæSan. Hún er sterk, sem

svo er kallað; hún vill það, sem hún vill,

og alltaf hið sama, hvar sem hún er stödd

og hvaS sem öilu umhverí'i líður; hún er

ekki næm fyrir neinu nema s.jálfri sér og

sínum vilja, — hún hefir aldrei séð neitt og

getur ekkert séð nema frá sínum eigin bæjar-

dyrum, þess vegna er hún ímynd meSal-

mennskunnar klædd brynju borgaralegra

gáfna og borgaralegrar getu. Halldór Bessa-

son mun hafa samúð flestra lesenda, ekki

vegna   þess,   aS   menn   skilji   og   fyrirgefi,

lieldur vegna þess, að Salvör verður offari

við hann. Salvör, sem rétt á litið ekki á

fyrir nema lítilli samúð, þegar búiS er að

gera upp reiknispjald hennar, hlýtur að ó-

verðugu samúð vegna þess, aS gert var á

hluta hennar eitt sinn, en þess gáðu menn

síður, aö það, sem þau Halldór og hún

höfSu ráðið með sér, gat ekki orðið, vegna

þess, aS andstæðurnar í þeim gátu ekki sam-

einast nema til ills. Það var náttúran sjálf,

sem allt gerir vel, sem stíaSi þeim sundur,

en hvorki lausung Halidórs né skapharka

Salvarar. En það var skapharka hennar,

f astheldni hennar við bókstaf rétts og rangs,

og höfnun hennar á anda siðgæðisins, sem

lífgar með því að skil.ja allt og fyrirgefa,

sem deyddi lífsgæfu Halldórs, hennar sjálfr-

ar oo- margra annarra.

Lýsing höfundarins ristir svo djúpt og er

svo næm, að þetta verður allt lifandi og

satt, og meira — það er lifandi og satt.

Meðferðin er einföld, þaS er ekkert skrúf-

að í stíl eSa frásögn eins og sumir íslenzk-

ir höfundar temja sér, og það sem jafnvel

helzt mætti telja meSferðargalla, að höfund-

urinn á stundum er langorðari og málskrafs-

meiri en efni stendur til, verður, þegar á

allt er litiS, til þess að varpa sérstökum blæ

yfir allt saman, og sem óvíst er að megi

missa sig.

Ef þessi bók verður ekki eingöngu lesin

sem afþreyingarlestur, þá má læra af henni

afar mikiS af því, sem öllum ahnenningi er

svo nauðsynlegt að kunna, en sem hann því

miSur skortir um of. Það er að læra að

skilja — að skilja, aS skapgerð og lundar-

far er mönnum meðfrott, og að fyrirgefa —

fyrirgefa þaS, sem menn skilja að er ná-

unganum ósjálfrátt.

Guðbr. Jónsson.

(luffm. Finnbogason, ritar um „Morgunn

lífsins" í Vöku III, 1929, bls. 390, m. a.:

„-----------Svona sögu skrifar enginn nema

sá, sem fæddur er skáld og veit, hvaS hann

vill. I henni er örlagaveður, líf og hreyfing.

Hún Inifur með sterkum straumi lifaudi frá-

sagnar og skarplegrar lýsingar jafnt á nátt-

úrunni sem mönnum, ungum og gömlum.

Þarna eru frumkraftar lífsins í orði og at-

höfn og víða skyggnzt djúpt í fylgsni hug-

ans. Á stöku stað er tyllt á fremstu nöf um

sennileik, svo sem um trúlofun þeirra Giss-

urar Halldórssonar og EríSu í sögulokin, en

þar mun hylla undir nýtt söguefni til fram-

lialds.

Mikið verkefni er óleyst fyrir menningu

vora, meSan svona rithöfundur verður að

rita á erlendu máli".

Sveinn Sigwðsson, Eimreiðin, 1930, bls.

107:

„Liyets Morgen" er bæði fullkomnari aS

persónulýsitigum og heilsteyptari að bygg-

ing'u en þær sögur, sem eg hefi séS eftir

þennan höfund. Hún ber flest einkenni gró-

andans, sýnir að K. G. er á þroskabraut,

gefur fyrirheit um að hann muni ná langt. I

persónulýsingunum má kenna þungan undir-

straum norrænnar örlagatrúar, enda þótt

viðburðir sögunnar séu vel rökstuddir og

samband orsaka og afleiðinga bæSi senni-

legt og eðlilegt. Lyndiseinkunn Halldórs

Bessasonar er dregin skýrum dráttum, þessa

vígdjarfa bardagamanns, sem gengur „glaðr

ok reifr" að hverju verki, hversu hart sem

haun er leikinn fyrir eigin skapbresti og af

lífinu sjálfu umhverfis hann. Salvör er til-

komumikil jafnt í ást sem í hatri, og flestar

aSrar persónur sögunnar skilja eftir ein-

hver þau áhrif, að þær gleymast ekki aS

vörmu spori. Þá eru sjóferðalýsingarnar

sumur bæði glöggar og áhrifamiklar ....".

Skúli Skúlason, Eálkinn, 15. okt. 1932:

,,Loksins kom þó ein af sögum Krist-

manns Guðmundssonar lít á íslenzku! Þessi

ungi höfundur, sem hlotið hefir viðurkenn-

inp- nágrannaþjóðanna og fyrir löngu er far-

iS að þýða bækur eftir á f jarlregari tung-ur,

hefir til þessa ekki átt neina af skáldsögum

sínum á móðurmáli sínu.....

„Morgunn lífsins" er af mörgum talinn

bezta bók Kristmanns og ætti eigi hvað sízt

aS vera ka>rkomin íslenzkum lesendum. Efn-

iS er rammíslenzkt, þrungið krafti og hörku

íslenzkrar náttúru og veðurfars og persón-

urnar í sögunni hafa flestar sömu einkenni.

Það er hrein unun að lesa þessa sögu aftur

á íslenzku eftir aS hafa lesið hana á frum-

málinu og munu flestir, er það gera, ljúka

cinum munni upp um það, að sagan njóti sín

enn betur í þýðingunni, eftir að efni og mál

er orSið af sömu rót. — Guðmundur G.

Hagalín skáld hefir þýtt bókina og virSist

þ'.'ðingin vera sérlega vönduS, málblærinn

allur viðfelldinn og eðlilegur. Útgefandinn,

Ólafur Erlingsson, hefir vandað vel til ytri

frágangs bókarinnar og gert hana smekk-

Jega úr garði. „Morgunn lífsins" ætti aS fá

lnnar beztu viðtökur hér á landi og w.ri

ve,, að Islendingar sæi sóina sinn i þvi, að

eignast á íslenzku þær sögur þeirra íslenzku

höfunda, sem rita é erlendum málum. Það

er ekki vansalaust, að t. d. bækur Gunnars

Gunnarssonar og Kristmanns séu ekki til á

móðurmáli þeirra".

Guffni J.ónssOn magister, Lesbók Morgun-

tlaSsins, 44. tbl., bls. 347—348, ritar m. a,:

„. .. . AS fá rétta hugmynd um listfengi

skáldsins er því aSeins hægt, að menn lesi

söguna. Þá sést bezt, hvernig skáldið skapar

og lýsir, hvernig hann blæs lífsanda í efnið,

gerir það fjöIskrúSugt, viðburðaríkt og fullt

af svipbreytingum. Kristmann er snillingur