menn voru grimmari en þeir oru nu> 0g miða pess vegna í þá átt að halda við mannúðar- Ieysi, sem siðferðismeðvitund aldarinnar myndi annars vaxa upp úr. Vér skulum fyrst athuga hina vitsmunalegu mótbáru. Á okkar hagsýnu öld verður vart ákveðinnar tilhneigingar til að álíta, að það skifti ekki miklu máli, hvort trúarleg kenning sé sönn eða ósönn, en aðalatriðið, hvort hún sé gagnleg eða ekki. En pað verður ekki úrskurðað um annað, án þess tillit só tekið til hins. Ef vér trúum kenningum kristindóms- ins, hljóla hugmyndir okkar um, hvað se gott, að verða ólikar pví, sem pær yrðu, ef vér tryðum peim ekki. Þannig virðast áhrif krist- indómsins góð í augum kristinna manna, þar sein hinum trúlausa virðast pau slæm. En sú afstaða, sem setur mönnum fyrir að trúa hinum og þessum meiningum án tillits til pess, hvort þær hafi við nokkur rök að styðjast, er af- staða, sem hlýtur að kalla fram fjandskap gegn röksemdum og valda pví, að vér Iokum huganum fyrir hverri staðreynd, sem sníður sig ekki eftir hleypidómum vorum. Ákveðin tegund af vísindalegri einlægni er mjög mikilsverður kostur, og hans er naumast að vænta hjá manni, sem ímyndar sér, að peir hlutir séu til, sem sé skylda hans að trúa. Þess vegna getum vér í raun réttri ekki dæmt um, hvort trúarbrögð séu til góðs, án pess að rannsaka, hvort trúarbrögð séu sönn. Grund- vallaralriðið í trúarsannleik kristinna manna, Múhameðstrúarmanna og Gyðinga er tilvera guðs. Á peim dögum, þegar trúarbrögð voru í 54