ástæða til að tala um sekt í einu tilfellinu en öðru. Og þetta er að eins heilbrigð skynsemi, en það er sú tegund heilbrigðrar skynsemi, sem krisiin siðfræði og háspeki er fjandsamleg. Þegar dæma skal um siðferðisáhrifin, sem ein- hver stofnun gerir á þjóðfélagið, þá verðum vér að taka tillit til þess, hvers konar hvatn- ingu þessi stofnun feli í sér, og að hve miklu leyti stofnunin fylgir fram þessari hvatningu í þjóðfélaginu. Stundum er hvatning sú, sem um er að ræða, fullkomlega augljós, stundum að einhverju leyti dulin. Fjallgönguklúbbur felur til dæmis í sér hvatningu til æfintýra, og vis- indalegur félagsskapur felur í sér hvatningu til þekkingar. Fjölskyldan sem stofnun felur i sér afbrýðissemi og foreldristilfinningar; knatt- spyrnufélag eða stjórnmálaflokkur felur í sér hvatningu til kappleiks; en tvær hinar mikils- verðusfu þjóðfélagsstofnanir, rikið og kirkjan, hafa mun flóknari sálfræðilega uppistöðu. Hinn uppiunalegi tilgangur rikisins er bersýnilega sá að skapa öryggi gegn innri og ytri fjendum. Hann á rót sína að rekja til þeirrar tilhneig- ingar hjá börnum að hnappast saman í flokk, þegar þau eru óttaslegin, og skygnast um eftir einhverjum fullorðnum, sem geti gefið þeim ðryggi. Qppruni kirkjunnar er enn flóknari. Á því leikur enginn vafi, að þýðingarmesti þáttur trúarinnar er ótti; þetta er þann dag í dag ljósast af þvi, að alt, sem vekur skelk, verður til þess að snúa hugum fólks til guðs. Orustur, peslir og sjávarháski verður alt til þess að gera menn trúhneigða. Samt sem áður skír- skotar trúin til mannsins á fleiri vegu en með
Beinir tenglar