17. júní

						13

Islendingar neyttu slælega ins einkar hagfellda tækifæris. Frá-

leitastar og hættulegastar eru réttindaveizlur Islendinga til sambands-

þjóðarinnar í 6. gr.1)

Um það efni kveður Ólafur Lárusson prófessor svo að orði (í

Stúdentablaðinu 1. desemb.er 1928) :

„Jafnréttisákvæðið mun vera algert einsdæmi í þjóðaréttinum,

og í raun og veru jafn-ósamboðið báðum þjóðunum, eins og sumir Dan-

ir hafa viðurkennt. En hættulegt er það nærri eingöngu fyrir annan

aðilann, oss íslendinga, þrjátíu sinnum mannfærri og margfalt fátækari

en hina sambandsþjóðina. Hvers virði er fullveldi í raun og veru, sem

slíkur böggull fylgir?"

Margir aðrir meingallar eru á samningnum, þótt þessi taki út yfir.

Einir tveir menn greiddu atkvæði gegn sambandslaga-samningn-

um á Alþingi. Um þúsund atkvæðisbærra manna hafnaði honum við

þjóðar-atkvæðagreiðslu, en rúm 10000 guldu samþykki sitt.

Margir voru lengi að átta sig — en þeim tókst það nokkuð um síðir.

Fyrst reyndi á ,,jafnréttis"-ákvæði 6. gr. árið eftir, 1919, er ný

stjórnarskrá var lögð fyrir Alþingi. — Fulltrúar sambandsþjóðar vorr-

ar lögðu mjög ríka áherzlu á það í athugasemdunum við sambands-

laga-samninginn, að jafnréttis-ákvæðunum yrði fylgt út í æsar, meðal

annars um afnám mismunar þess, er væri á kosningarrétti í þágildandi

stjórnarskrá, en hann var þá við það bundinn meðal annars, að kjós-

andi væri annaðhvort fæddur á Islandi eða hefði haft landsvist síðast-

liðin 5 ár. — Andstæðingar samningsins höfðu varað við og bent á, þegar

á Alþingi 1918, að sú leið mundi farin um þetta efni, að 5 ára búsetu-

skilyrðið yrði úr lögum numið, en samningsmenn á þingi neituðu þessu

sumir harðlega, og héldu fram, að alveg eins vel mætti afnema fyrr-

nefndan mismun á þann hátt, að gera 5 ára búsetu-skilyrðið almennt,

svo að það næði jafnt til Islendinga sem þegna sambandsþjóðarinnar.

Var þetta túlkað svo, til þess að gera samninginn aðgengil.egri Islend-

ingum, enda rökrétt ályktað. Forsætisráðherra bar svo fram nýtt stjórn-

1) í 6. grein segir svo:

„Danskir ríkisborgarar njóta að öllu leyti sama réttar á íslandi sem íslenzkir

ríkisborgarar fæddir þar, og gagnkvæmt".--------Þeir „hafa að jöfnu, hvar sem þeir

eru búsettir, frjálsa heimild til fiskveiða innan landhelgi hvors ríkis. Dönsk skip

njóta á íslandi sömu réttinda sem íslenzk skip og gag'nkvæmt".

Bezt rökstuddur og rækilegastur dómur um þessi ákvæði er í ritinu „ísland fyrir

Dani og íslendinga. Hugleiðingar um sambandsmalið", eftir Magnús Arnbjarnarson

cand. juris. Rvík 1918. Sjá ennfremur um „jafnrétti þegnanna" ritið: „Nývaltýskan

og landsréttindin" eftir Einar Benediktsson. Rvík 1902. Og enn: bók Einars prófessors

Arnórssonar, sem Bókmenntafélagið gaf út árið 1923: „Þjóðréttarsamband fslands og

Danmerkur",