17. júní

						14

arskrárfrumvarp á Alþingi 1919, en felldi niður fimm ára búsetuskil-

yrðið, þvert ofan í áður fram komnar skýringar frá sambandslaga-

mönnum. Reis um þetta hörð deila á Alþingi, en mikill meirihluti hélt

fast á því, að 5 ára búsetuskilyrðið stæði, en næði jafnt til allra, og

náði það samþykki með miklum atkvæðamun og stendur óbreytt síðan.

Þetta atvik er merkilegt og mikilvægt, því að þar með var þegar úr

því skorið, hvort >hefja skyldi löggjafarstarf innar viðurkenndu full-

valda þjóðar með því að aka til undanhalds eða beita fram á leið til ör-

yggis þjóðinni. Tók meirihlutinn þá einnig berum orðum fram í nefndar-

áliti sínu (Alþt. 1919, A. II. þingsk. 514, bls. 1105), að sambandslögin

hefði eigi verið samþykkt í því skyni, að Islendingar skyldi láta nokkuð

undan þokast um rétt sinn frá því, sem þar er ákveðið, „heldur sé ein-

sætt að neyta réttinda sinna samkvæmt þeim hér á landi, svo sem fram-

ast má og heldur styrkja en veikja, hvenær sem tækifæri gefst. Þau spor

viljum vér marka þegar á þessu fyrsta þingi, er háð er eftir að breyting

er orðin á sambandinu".

Þetta búsetu-skilyrði er alveg nauðsynlegt til tryggingar meðan

samningurinn stendur og dregur nokkuð úr þeirri hættu, sem af inum

takmörkuðu uppsagnarskilyrðum getur staðið. Reyndar hefir dr. Kn.

Berlin haldið því fram, að svo framarlega sem ákveðið væri jafnrétti

milli allra þegna á Norðurlöndum, þá væri alveg nauðsynlegt, að hvert

ríki um sig, setti allt að 20 ára búsetu-skilyrði fyrir kosningarrétti, eða

lengri. Annað og minna þótti honum ekki öruggt og eiga þó jafnvígari

þjóðir þar hlut að máli. Nokkrar raddir hafa endrum og sinnum heyrzt

til andmæla þessum varúðar-skilyrðum, sprottnar af einskærri fáfræði.

Þetta ákvæði verður að standa meðan samningurinn stendur. Lengur er

þess ekki þörf.

Á 10. ári eftir samþykkt samningsins, í febrúarmánuði 1928, bar

Sigurður Eggerz fram fyrirspurn um það á Alþingi, hvort stjórnin vildi

vinna að því, að sambandslaga-samningnum verði sagt upp eins fljótt

og lög standa til og jafnframt íhuga, á hvern hátt utanríkismálum vor-

um verði komið fyrir sem haganlegast og tryggilegast, er vér íökum

þau að fullu og öllu í vorar hendur. — Forsætisráðherra (Tr. Þ.) svar-

aði fyrir sína hönd, stjórnarinnar og flokks síns að öllu afdráttarlaust

játandi og samskonar yfirlýsingar fluttu framsögumenn annarra þing-

flokka.

Allmikið hafði um þokazt á rúmum 9 árum.

Síðasta Alþingi — sem rofnaði af sundurþykki — varð sammála

áður ]yki um tillögu, er samþykkt var í sameinuðu þingi 15. apríl, með

samhljóða atkvæðum allra, er við voru staddir. — Þar segir svo:

„Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa nú þegar í sam-