17. júní

						26

Háskóli vor hefir frá öndveröu verið vanræktur og í flestum efnum í

hinni mestu niðurlægingu. Nú hefir að vísu verið stefnt þar djarflega

til umbóta með háskólalögunum og happdrættinu, en mikils þarf þó

enn við. Undirbúningsmenntun kennara við flesta skóla í landinu er

stórlega ábótavant. Ekkert uppeldis- og kennslufræðilegt bókasafn er

til í landinu, engir tilraunaskólar, engin viðunandi aðstaða til innlendra

uppeldisfræðilegra rannsókna. Þá er enn fjöldi barna úti um byggðir

landsins fullkoml.ega á hrakhólum við nám sitt. Enn fremur er vert að

nefna í þessu sambandi atvinnuleysi unglinga, að því leyti, sem það er

skóla- og uppeldismál. Loks má fullyrða að mikið skortir á að hið innra

starf skóla vorra sé enn komið í það horf, sem þekking og tækni nútím-

ans og þarfir þjóðlífsins gera kröfur til.

Eg hefi hér drepið á nokkur dæmi um hin óleystu verkefni í skóla-

málum vorum. En hvernig á að taka á úrlausninni, þannig að vænta

megi að árangurinn verði sem beztur? Eg vil í því efni enn láta Jón

Sigurðsson tala, og benda á sögulega reynslu íslenzku þjóðarinnar:

„1. Einungis á fyrsta tímabilinu má kalla að þjóð vor hafi borið

umhyggju fyrir skólum sínum, um miðöldina hvorki þjóðin né stjórnin,

síðan um siðabótina stjórnin ein:

2.   Meðan þjóðin bar umhyggju fyrir skólunum urðu þeir nota-

beztir . . .

3.  Meðan þjóðin bar umhyggju fyrir skólunum, fylgdu þeir jafn-

fætis tíð sinni og vel það, undir umsjón stjórnarinnar einnar (en af-

skiptaleysi þjóðarinnar) hafa þeir alltaf verið á eptir.

4.  Þá hefir menntunin v.erið mest þegar hún hefir verið samgrón-

ust þjóðinni, bæði lærðum og leikum, og sýnt sig í málinu með eðlileg-

um hætti.

Þá hefir menntun verið mest þegar mestar hafa verið utanferðir,

og íslendingar átt mest viðskipti við önnur lönd, þó ekki við eitt land,

heldur mörg"1).

Og það er einmitt þetta, sem þarf að gerast í skólamálum vorum

nú: Þjóðin þarf að vakna til fullkomins skilnings á köllun sinni gagn-

vart skólunum. Hún þarf að hlynna að þeim, svo sem auðið er, gera til

þeirra miklar, en hleypidómalausar kröfur, miðaðar við metnað og

skarpskyggni Jóns Sigurðssonar, þar sem takmarkið er að komast a.

m. k. jafnfætis því bezta, sem þekkist á sama tíma með öðrum menn-

ingarþjóðum. Á þann hátt verður örugglegast lagður grundvöllur að

nýrri framfara- og menningaröld á íslandi.

i)  Op. cit. bls. 146—147.