Útvarpsblaðið

						Lausavísnaþáttur

Framhald af bls. 6.

er hið unaðslegasta hestlof og það hefur séra

Stefán í Vallanesi þýtt ágætlega:

Vittu að folinn fullhátt

í feitri snemma akurbeit

keyrir hófa kynstór

og kringvefur bein slyng,

rásar fremstu leið laus

°g ^eggs* Æ móðu strangt flóð,

óragur yfir brú,

er ekki sá né fyrr gekk.

Hestavísur Páls Ólafssonar þarf ég ekki

nema rétt að nefna eða Jóns Þorlákssonar

og eftir Eggert Ólafsson eru ágætar hesta-

vísur. Tryggðin milli manna og hests nær út

yfir gröf og dauða:

Eilíflega á ég þig

öílum hestum fremur,

þú munt, Neisti, þekkja mig,

þegar yfrum kemur.

Þessi vísa er, held ég, eftir Ólöfu Svein-

bjarnardóttur.

Annars ætla ég ekki að tala um hestavís-

urnar strax, en í sambandi við þær ætla ég

samt að varpa fram fyrstu spurningunni til

athugunar á sögu lausavísnanna: Hyað haf-

ið þið fundið elsta hestavísúr, en ekki að-

eins umsögn um hesta í öðrum kveðskap,

eins og ég nefndi áðan?

Mjög marga aðra flokka lausavísna mætti

auðvitað taka, við skulum segja allt það, sem

kveðið hefur verið um skip og sjósókn og

hafið. Það er mjög fornt yrkisefni og kem-

ur oft fyrir í gömlum kenningum í hinum

fegurstu myndum. Ég nefni tvær vísur af

handahófi:

Heyrast sköllin há og snjöll,

hvín í föllum boðinn,

súgs á völtum svignar ött,

Sigurðar tróíla gnoðin.

Eftir hvern er þessi vísa? Sú næsta er eftir

Jón Bergmann:

Enn við snjaltan öíduslátt

út mig katlar þráin.

Skeiðin haltast, skatitið hátt,

skefur allan sjáinn.

Hvernig er það svo, eru ekki ennþá ortar

sjávar og siglingavísur á skipunum okkar?

Ég man það úr Sjómannaskólanum hér á

árunum að þar voru ýmsir kvæðafróðir pilt-

ar og síðan hef ég oft fengið góðar vísur

frá sjómönnum og vildi gjarnan fá enn í

þennan þátt.

Þá eru ekki síst vísur um stúlkurnar.

Þessi er eftir Andrés heitinn Björnsson:

Guð veit hvað hún gerði mér,

gteymdi ég stað og líðan

ég veit það eitt að ég er

annar maður síðan.

Eins og ég sagði áðan, mega lausavísurn-

ar í þessum þætti vera í ýmsu formi, Það er

auðvitað gott að fá fallega kveðnar dýrar

vísur, en J)að er ekki aðalatriðið, og síst

að ríma sér um megn, heldur viljum við

ekki síður fa einfaldar, fallegar og smelln-

ar vísur. Ur nógu er að velja. Ég drep á

það rétt til þess að minna á það, hversu

lausavísnafonn J)essara hátta getur verið

fjölbreytt, að séra Helgi Sigurðsson telur

í rímnabragfræði sinni 588 bragarhætti fer-

skeytta, en réttara væri að kalla J)etta til-

brigði um háttinn og þannig eru einnig til

næstum því 200 tilbrigði um stuðlaföll og

um 160 tilbrigði um braghendu.

Þó að lausavísan sé gömul íslenzk íþrótt

er lausavísnagerðin í sjálfu sér ekki nein sér-

grein íslendinga, en þau sérstöku form henn-

ar og J)eir bragarhættir, sem ég nefndi, eru

sérkennilega    íslenzkir.    Stuttar,    smellnar

ÚTVARPSBLABIÐ

11