Útvarpstíðindi : nýr flokkur

						stjórnarmaður og þegar á fyrsta þingi sínu

var hann aðal málsvari flokksins pg raun-

ar foringi hans upp frá því. Alþingi sam-

þykkti stjórnarskrárfrumvarp þeirra Val-

týinga, eftir harðar deilur og með litl-

u m meiri hluta.

En á meðan á þeim deilum stóð, höfðu

þau stórtíðindi gerzt í Danmörku, að

hægri stjórnin hröklaðist loks úr völdum,

en vinstri menn tóku við. Var álitið, að

þeir myndu taka betur kröfum íslendinga

til sjálfsforræðis, heldur en fyrirrennarar

þeirra , sem og varð. Heimastjórnarmenn

tóku því það ráð, að senda Hannes Haf-

stein til Kaupmannahafnar haustið 1901,

til að reyna að fá stjórnina til að fallast

á, að æðsta stjóm íslands flyttist inn í

landið. Urðu erindislok hans góð, að því

er kalla má, þó nokkur böggull fylgdi

skammrifi frá Dana hálfu, sem síðar

verður að vikið. Danir féllust á að veita

Islandi heimastjórn og var stjórnarskrár-

breytingin um það staðfest af konungi

3. október 1903. Ráðherra íslands skyldi

nú vera biisettur á íslandi og bera fulla

ábyrgð fyrir Alþingi, stjórnarráð stofn-

að þar og stjórnin yfirleitt vera innlend.

Með þetta voru flestir íslendingar ánægð-

ir í bili.

Hannes Hafstein hafði fallið við kosn-

ingar í ísafjarðarsýslu vorið 1902 og sat

því ekki á þingi það ár. En vorið 1903

kusu Eyfirðingar hann á þing, eins og ég

gat um í upphafi, og jafnan síðan. Við

þessar kosningar, 1903 unnu Heima-

stjórnarmenn glæsilegan sigur og þótti

því sjálfsagt, samkvæmt þingræðisregl-

unni, að maður úr þeirra flokki yrði ráð-

herra.

Hannes Hafstein, sem var hinn raun-

verulegi foringi Heimastjórnarflokksins,

var kallaður á konungsfund seint á árinu

1903 og formlega skipaður ráðherra ís-

32   UTVARPSTÍÐINDI

lands fyrstur íslendinga, 31. janúar 1904,

en daginn eftir 1. febr. settist svo stjórnar-

ráðið á laggirnar. Heimastjórn var feng-

in: einum allra þýðingarmesta áfanga í

sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar var náð og

síðan hefur hún verið raunverulega frjáls,

þó svo væri ekki að formi til að öllu

leyti.

I aldamótaljóðum sínum segir Hannes

Hafstein:

„Starfið er margt, en eitt er bræðra bandið,

boðorðið, hvar sem þér í fylking standið,

livernig sem stríðið þá og þá er blandið,

það er: Að elska, byggja og treysta á landið."

Þessar Ijóðlínur, og öll ættjarðarkvæði

hans yfirleit má óhætt skoða sem stefnu-

skrá hans, þegar hann settist að völdum

sem ráðherra. Hann vildi vinna og vann

af feikna dugnaði og kappi að framför-

um í landinu og aukinni menningu. En

fyrst í stað mun hann hafa litið svo á, að

erjur við Dani mættu bíða, þar til okkur

yxi fiskur um hrygg.

Eitt fyrsta og jafnframt mesta stórvirki

Hannesar Hafsteins sem ráðherra, var

að koma á símasambandi við umheim-

inn og um landið endilangt frá Seyðis-

firði til Reykjavíkur.

. Hann samdi um þær framkvæmdir við

danskt félag og taldi sig hafa fulla

heimild til þess frá Alþingi. Sú heimild

var að vísu umdeild, en eitt er víst: að

síminn var ein hin mesta framför og lyfti-

stöng framkvæmda, viðskipta- og menn-

ingartengsla: Fyrsta verulega skrefið til

að gera íslendinga að nútíma og menn-

ingarþjóð.

Menn skyldu nú halda, að öll þjóðin

hafi fagnað því að fá símann, og þess

hef ég orðið gretnilega var, að flestir

vilja hafa síma nú. En svo virðist ekki

hafa verið í þá daga. Stungið var upp á

loftskeytum í stað síma, en reynslan hef-